DILI, 17 Novembru 2025 (TATOLI)—Governu Timor-Leste liuhusi Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão no Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, klarifika katak la’ós Governu Filipina mak rejeita ka halo suspensaun ba kontijente Forsa Tarefa Konjunta Timor-Leste na’in-150 ne’ebé atu ba halo apoiu umanitária iha Filipina.
Notísia Relevante: Ministru Defeza klarifika suspensaun Forsa Tarefa nia misaun umanitária iha Filipina
Primeiru-Ministru, Kayrala Xanana Gusmão, hatteten loos duni katak dalaruma Timor-Leste bele triste foufoun haree situasaun ne’e, ne’ebé Governu Timor-Leste iha hanoin ida atu ba ajuda no Governu sentrál iha Filipina sira mós kontente tebes maibé to’o ikus suspende.
“Foufoun ami triste hotu maibé ami bele konkorda tanba bainhira ita lori Timor-Leste ba hatuur iha fatin hotu-hotu. Ne’ebé, akontese dezastre no Governu Filipina haree katak ita apoiu ho ema de’it, sira tenke fó materiál no ekipamentu sira-ne’e hotu di’ak-liu sira uza de’it ho sira-nia ema rasik,” Xefe Governu hatám ba deputadu balun nia prokupasaun iha debate OJE 2026 iha faze espesialidade, iha PN, ohin.
Nia hateten, ida-ne’e la’ós dehan katak TL nia apontamentu maka sira la simu maibé Governu Filipina mós apresia ho TL nia manifestasaun ida-ne’e, maibé Governu Filipina mak dehan mai katak lalika haruka kontijente Forsa Rarefa sira ba tanba bainhira TL akompañia servisu emerjénsia ne’e Governu Filipina hanoin katak TL lalika atrapalla tan haruka timoroan sira ba Filipina.
“Ami hein hela no koordena ona ho Ministéria Negósiu Estranjeiru oinsá mak ita atu haruka de’it finanseiru, tanba susar uitoan ita atu ba apoiu lori ho ekipamentu, entaun vontade ajuda ne’e iha nafatin,” nia dehan.
Ministru Negósiu Estranjeiru, Bendito dos Santos Freitas, hateten ida-ne’e afirmasaun diplomátiku ne’ebé pozitivu tebes no rekoñesidu, nia halo kontaktu husi telefone diretamente ho Ministra Negósiu Estranjeiru iha Filipina, no sira rekoñese koordenasaun ne’e tanba desizaun ikus husi reuniaun ne’ebé sira halo, entaun ne’e la’ós rejeita maibé tanba lokál membru husi Filipina nia ema sufisiente.
“Ita bele kontribui materiál saida mak ita bele tulun no dalan seluk mak apoiu finanseiru. Asaun ida-ne’e ita rasik mak afirma ita-nia sentidu umanizmu no sira mós apresia tebes ho ita-nia inisiativa ida-ne’e, maibé situasaun mak hanesan ne’e ona,” nia informa.
Governante ne’e dehan, iha tempu ne’ebá TL halo duni koordenasaun ho ekipa konjunta iha liña ministeriál sira no TL pronto atu ba apoiu duni, maibé iha enkontru nivel polítika Filipina nian no deside katak membru asisténsia sira iha Filipina sufisiente hodi halo operasaun no sira presiza maka apoiu materiál.
Nia hatutan, horisehik transmite ona asuntu ne’e iha enkontru ho Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão atu Timor-Leste bele apoiu finanseiru hodi bele tulun Filipina iha situasaun ida-ne’e.
Asaun ne’e importante tanba TL foin sai membru foun iha ASEAN, nune’e TL prontu halo manifestasaun solidariedade no fraternidade. Tanba ne’e, TL nia komponente konjunta sira preparadau nafatin bainhira iha mudansa desizaun husi Governu Filipina mak TL prontu atu apoiu.
Pontu esklaresimentu husi Depuutada bankada opozisaun PLP, Maria Agelina Sarmento, hato’o parabéns ba ministru ne’ebé relata rezultadu husi servisu ne’ebé pozitiva, maibé iha mós rezultadu ne’ebé negativu iha TL diplomata sira iha ASEAN.
“Hanesan foin daudaun akontese iha semana kotuk, ha’u hanoin halo triste ita hotu bainhira ita deside kontijente ida husi forsa tarefa sira hodi ba apoiu umanitária iha Filipina, maibé ema la aseita no kansela tiha. Nune’e, MNEK ninia avalaisaun atu buka hatene kona-ba ema-nia nesesidade iha parte ida-ne’ebé hafoin haruka komponente sira-ne’e,” nia hateten.
Tamba ne’e, tenke tau atensaun iha futuru mai atu bainhira seidauk halo avalaisaun ida tenke buka hatene apoiu umanitária ba dezastre iha Taifu Filipina.
Notísia Relevante: Jenerál Falur klarifika adiamentu viajen Forsa Tarefa Konjunta bá Filipina
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes





