OEKUSI, 22 Dezembru 2025 (TATOLI) – Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), Régio da Cruz Salu, promete katak hahú Janeiru 2026 Autoridade sei inísia Programa ‘Movimentu Empreendedorizmu Oekusi’ ho objetivu prinsipál lima atu finánsia investimentu lokál sira iha Oekusi tanba nia fundu integra ona iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) tinan oin nian ho valór millaun US$2,694,507
“Konseitu ba programa ne’e, ita propoin ba tinan lima, hahú 2026 to’o 2030, bele ajusta tuir rezultadu ne’ebé hetan no nesesidade ne’ebé identifika durante implementasaun, tanba nia objetivu prinsipál lima, atu insentiva no haforsa empreendedorizmu sosiál no kooperativa sira,” Régio Salu dehan, hafoin introdús konseitu programa Movimentu Empreendedorizmu Oekusi ba grupu agrikultuta no emprezáriu lokál sira iha salaun alfandega Oekusi ho tema ‘reorganiza-an no la’o hamutuk dezenvolve ekonómia merkadu Oekusi ne’ebé reziliente’.
Notísia relevante:RAEOA selebra kontratu ho empreza selesionada haat ho fundu rihun $8
Autoridade RAEOA ne’e, esplika, objetivu espesifiku ba programa Movimentu Empreendedorizmu Oekusi ne’e iha lima, mak hanesan, primeiru atu insentiva investimentu lokál ne’ebé produtivu iha setór estratéjiku sira hanesan agrikultura, pekuária, peska, akikultura no agro-indústria, ospitalidade, no indústria kiik, mikro no médiu.
Objetivu daruak, atu haforsa empreendedorizmu sosiál no kooperativu hodi fó apoiu ba kooperativa sira, ho mós kolaborasaun husi Credit Unions, ROMANSA no UBSP, datoluk kria oportunidade empregu no rendimentu sustentavel ba komunidade sira.
Objetivu dahaat atu promove asesu ba finansiamentu liuhosi mekanizmu sira-neʼebé estabelese legalmente, no mós liuhosi kria ka hametin sistema garantia kréditu lokál, no objetivu ikusliu atu apoia formasaun téknika, inovasaun, no transferénsia koñesimentu iha setor produtivu sira
“Ida ne’e mak ita promove povu atu partisipa direita ba prosesu dezenvolvimentu, tanba ZEESM tinan-10 fokuliu ba infraestrutura sira, maibé ba asuntu ekonomia atu envolve direita povu seidauk la’o loos agora mak ita atu hahú, ne’e mak ZEESM ita komesa iha tinan oin,” nia hateten.
Notísia relevante:Autoridade RAEOA selebra akordu ho xefe suku 18 implementa ‘Programa Suku Amasat’
Tuir nia, kompenente sira ba programa Movimentu Empreendedorizmu Oekusi iha sia:
- Primeiru, mobilizasaun no investimentu komunidade hodi hasa’e konsiénsia formasaun ba komunidade sira no setór privadu lokál ba investimentu produtivu.
- Infraestrutura ba haki’ak animál, agrikultura no peska, konstrusaun ba estrutura haki’ak karau, fahi, bibi, manu no balada seluktan.
- Indústria de abate e transformação-criação de matadouros e unidades de transformação de produtos cárneos e agrícolas.
- Loja agríkola no sentru manutensaun, instalasaun loja agríkola no ofisina apoiu tékniku.
- Distribuisaun produtu agrikola, organiza rede marketing nian ba merkadu lokál, nasionál no internasionál.
- Fornesimentu ba instituisaun Estadu sira, hodi kanaliza produtu agríkola no pekuária ba programa públiku hanesan merenda eskolár, ospitál, fornese ba F-FDTL no PNTL no instituisaun seluktan.
- Eskema garantia kréditu, atu kria fundu garantia ida hodi apoia operasaun sira ho eskala mikro, ki’ik no médiu.
- Atividade treinamentu no estudu – hala’o semináriu, workshop, peskiza, no estudu komparativu
- Kooperasaun no dezenvolvimentu sustentavel-estabelese parseria estratéjiku lokál, nasionál, no internasional ba dezenvolvimentu inkluzivu.
Tanba ne’e, Régio Salu informa, katak programa ne’e hanesan programa ba Dezenvolvimentu no Fortalesimentu Zona Administrativa no Ekonómika Espesiál sira, iha OJE 2026 RAEOA nian hetan alokasaun US$2,694,507 hodi garante, monitorizasaun ba estrada no ponte, jestaun ba ekipamentu pezadu sira, serbisu operasionál ba portu Kitahara mahata, supervizaun no kontrolu kualidade ba projetu konstrusaun sira, pagamentu ba projetu 27 ne’ebé la’o hela.
“Orsamentu ne’e inklui promosaun ba dezenvolvimentu ekonómiku liuhosi inisiativa sira ZEESM nian, inklui posivél kriasaun Fundu Espesiál ba Apoia Empreendedorizmu Sosiál no Dezenvolvimentu Ekonómiku ka SEED Fund (Social Enterprises and Económic Development Fund) iha ámbitu programa ‘Movimentu Emprezariál Oé-Cusse’. Fundu ida-ne’e ho intensaun atu finansia subsídiu sira no investimentu rotativu ba inisiativa sira mikro, empreza ki’ik, médiu no lokál sira la’os hanesan subvensaun públiku,” nia hateten.
Tuir nia, programa Movimentu Empreendedorizmu Oekusi ne’e, hetan finansiamentu husi rekursu orsamentu rua, bele liuhusi Orsamentu Jerál Estadu RAEOA nian, no bele hetan liuhusi parsériu no ko-finansiamentu husi instituisaun públika no privada sira tantu nasionál no internasionál tuir lejislasaun atuál.
“Entaun molok ita implementa programa ne’e iha 2026, ita sei instala uluk grupu traballu tékniku, ita sei envolve instituisaun relevante sira atu tau matan ba programa ne’e, hanesan banku sira, sosiedade sívil, CCI-TL no entidade relevante seluktan,” nia hateten.
Notísia relevante:Autoridade RAEOA selebra kontratu ho ONG 28 apoia fundu rihun $300-resin
Iha biban ne’e, Jestór loja Ninizero, Loréncio Caunan, nu’udar emprezariu lokál, rekomenda molok implementaa programa ne’e, presiza fasilita formasaun no presiza liuhusi prosesu avaliasaun nune’e bele garante transparánsia no akuntabilidade.

“Ha’u agrdese tebes tanba programa ne’e foin atu implementa, ami observa kada tinan Governu apoia liuhusi subvensaun públika, maibé ikus ita haree nia lala’ok no benefisíu dalaruma falla, ne’e tanba kapasidade. Entaun, presiza fasilita uluk formasaun, depois nomeia ekipa ida atu avalia, ema ka grupu ida atu asesu fundu ne’e tenke liuhusi prosesu barak, tanba ne’e ita ko’alia osan, nia jestaun ne’e mak prioridade,” nia propoin.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




