DILI, 08 Janeiru 2026 (TATOLI)—Diretora Ezekutivu Fundasaun Alola, Maria Imaculada Guterres, informa hahú husi 2014 to’o 2025 ne’e, Fundasaun Alola rejista pasiente kankru hamutuk 303.
Nia hatutan, husi totál ne’e hatudu katak ema na’in-38 mak pozitivu kankru susun, na’in-28 deskonfia kankru serviks no na’in-25 mate ne’e kompostu husi kankru susun na’in-24 no kankru serviks na’in-ida (1).
“Ba iha pasiente ne’ebé mak ami rejista iha Haliku ne’e totál 303. Husi númeru ne’e, ami labele dehan pozitivu hotu kedas, tanba sira-ne’ebé mak iha komplein ka iha problema ho sira-nia susun ka sira-nia área seluk nian, sira mós dalaruma hasoru ami, dalaruma ami ba foti sira iha sira-nia uma iha área remota no dalaruma lori ba ospitál,” Maria Imaculada Guterres hateten ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin, ohin.
Nia dehan, husi totál 303 ne’e ema na’in-275 mak problema ho susun, no husi númeru ne’e iha ema na’in-38 mak pozitivu ba kankru susun ne’e maiória kazu avansadu.
“Husi totál pasiente 303 ne’e 275 mak rejista ba iha problema ho sira-nia susun bo husi ne’e pozitivu 38, maibé kuaze avanzadu ka kankru susun avansadu. Siginifika iha 14% mak pozitivu tanba balun iha kista, ne’ebé iha buat barak la siginifika sira hotu kankru susun. Ba iha kankru serviks nian, iha sira-ne’ebé mak ita deskonfia iha 28 pasiente no pozitivu ida (1) maibé mate tiha ona,” nia dehan.
Nune’e, nia dehan, husi kankru susun nian ne’e ema-ne’ebé mate hamutuk na’in-25, tanba pasiente sira mai halo tratamentu ne’e mai ho kauza ho kazu ne’ebé mak estadiun avansadu ona, katak la’ós inísiu ka foin mak sira hetan moras ne’e.
“Husi totál sira-ne’ebé mak ohin temi, ida-ne’e akomula husi 2014 to’o mai iha 2025. Sira-ne’ebé mak mai rejistu iha Fundasaun Alola no sira-ne’ebé mak liuhusi ami-nia asisténsia no lori ba iha emerjénsia iha Hospitál Nasionál Guido Valadares. Depois sira hetan atendementu husi ita-nia médiku espesilista sira iha ne’ebá, kuaze sira barak pozitivu hetan tratamentu no balun mate,” nia hateten.
Nia informa, hafoin establese Sentru Apoiu Kankru Feto Haliku to’o agora, sira simu pasiente na’in-tolu (3) ne’ebé mak halo tratamentu iha sentru refere.
“Ba iha pasiente kankru feto, hanaran kankru susun no kankru serviks ne’ebé mak mai ona hela iha uma Haliku mak iha sira na’in-tolu. Iha 2025, iha pasiente na’in-rua (2) depois uma ne’e inaugura sira iha kedas fulan tolu ikus 2025 nian ne’e. Depois, tinan ida-ne’e, iha Janeiru, ita iha ona pasiente ne’ebé mak tama komesa horisehik no agora, nia iha hela uma ida-ne’e. Nia sei ba-mai hela, no akompaña husi ami-nia ekipa sira lori ba ba halo tratamentu no kontínua hasoru médiku sira iha ne’e mak hodi halo atendementu ba nia moras,” nia informa.
Nia haktuir, iha sira na’in-tolu mak asesu ona ba iha uma ida-ne’e no tuir planu sei iha tan pasiente ida ka rua mak sei mai, no ekipa bele lori sira atu mai hela hodi kontinua sira-nia tratamentu.
“Sira na’in-tolu ne’e ho moras kankru susun ne’ebé mak hetan atendementu iha Hospitál Nasionál Guido Valadares, no sira ne’e husi Munisípiu Baucau ida, Oekusi ida no Lautein ida. Sira kauze ho idade reprodutiva sira iha entre tinan 40 ba to’o 50 hanesan ne’e. Hodi bainhira, ami infoma katak tuir observasaun Haliku nia pasiente sira barak mak akontese iha idade reprodutivu, ita kompara ho ema-nia nasaun avansadu sira idade ida ne’ebé mak avansadu ona. Maibé, ita-nian sei iha idade reprodutivu mak barak afeta ba iha kankru susun,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
