BAUKAU, 05 Marsu 2026 (TATOLI)—Organizasaun Naun Governamentál (NGO) Asisténsia Legál ba Feto no Labarik (ALFeLa) durante tinan tolu rejista kazu violénsia hasoru feto no labarik hamutuk 343 iha Munisípiu Baukau.
Koordenadór Prevensaun no Advokasia ALFela, Antoninho Marques, esplika kazu hirak-ne’e akontese husi tinan 2023 to’o inisiu 2026 iha-ne’ebé maioria kazu violénsia doméstika, violénsia seksúal, asédiu hasoru labarik no kazu abandonadu.
“Kazu sira-ne’e ita komesa ona prosesa iha Ministériu Públiku (MP) hamutuk kazu 136 no tama ona ba julgamentu iha Tribunál hamutuk kazu 206,” Antoninho Marques hateten iha Salaun Apuramentu Administrasaun Munisipál Vila Nova, Baukau, Kinta ne’e.
Nia relata, husi kazu 343 kompostu tinan 2023 hamutuk 85, 2024 iha 109, 2025 iha 78 no inísiu 2026 hamutuk 11. Husi totál númeru sira-ne’e, kazu rua mak kontinua ba porsesa iha Tribunál Rekursu tanba vítima sente la satistiás no kazu tolu mak parte vítima deside lakohi kontinua bá prosesu justisa maibé hetan asisténsia legál husi ALFeLa.
Husi totál kazu 343 ALFeLa rejista númeru violénsia ne’ebé aas-liu mak violénsia doméstika, violénsia seksuál, abuzu seksuál, violénsia bazeia ba jéneru no kazu abandonadu.
“Kazu sira-ne’e jeralmente akontese violénsia hasoru feto no labarik,” Antoninho Marques akresenta.
Entretantu, organizasaun ALFeLa kompromete sei kontinua garante prosesa kazu hirak-ne’e iha komunidade liuliu vítima ba violénsia hasoru feto no labarik liuhusi asisténsia téknika no legál iha Ministériu Públiku to’o ramata iha Tribunál.
ALFela fasilita fatin hato’o keixa
Entretantu, Organizasaun Naun Govermentál (NGO) Asisténsia Legál ba Feto no Labarik (ALFeLa) fasilita kaixa keixa nian iha kada eskola nu’udár métodu kampaña prevensaun violénsia hasoru feto no labarik iha Baukau.
Koordenadór Prevensaun no Advokasia ALFela, Antoninho Marques esplika desizaun monta kaixa referida iha eskola nu’udár métodu prevensaun hafoin haree ba numéru kazu violénsia hasoru feto no labarik ne’ebé akontese aas iha Munisípiu Baukau.
“Kaixa keixa ne’e importante tanba fasilita estudante atu hato’o informasaun hanesan mosu violénsia seksúal fizikamente husi profesór, nune’e ekipa bá rekolla hodi kontinua prosesa nia andamentu,” Antoninho Marques hateten bainhira realiza workshop iha Salaun Apuramentu Administrasaun Munisipál Vila Nova, Kinta ne’e.
Aleinde ne’e, fasilita métodu seluk hanesan fasilita númeru telefónema husi organizasaun naun govermenál hotu ne’ebé halo asisténsia no advokasia nune’e hafasil vitíma halo kontatu bainhira mosu violénsia hasoru feto no labarik.
Seluk mak tan halo sosializasaun liuhusi workshop kona-ba kazu violénsia hasoru feto no labarik ne’ebé alvu estudante no profesór tanba konsideradu kazu balun akontese iha fatin aprendizajen no autoridade suku iha-ne’ebé kazu violénsia doméstika maioria akontese iha uma.
“Workshop ne’e atu eleva sira-nia koñesimentu hodi hatene no kontribui hodi hapara violénsia hasoru feto no labarik,” Antoninho Marques akresenta.
Marques relata violénsia sempre akontese iha família, fatin serbisu, edukasaun no komunidade nune’e papél profesór no lideransa komunitária importante tanba bele hatutan matéria iha workshop ba eskola no komunidade iha baze.
Nia hateten montajen kaixa keixa husi ALFela nu’udár projetu pilotu dahuluk ne’ebé eskola hamutuk haat mak sai alvu hanesan Ensinu Báziku Sentrál (EBC-sigla portugeza) Ossokeli, Postu Administrativu Vemasse, EBC Soba, Postu Administrativu Laga, Eskola Téknika Vokasionál Baukau no Ensinu Sekundáriu Jerál Baguia.
Jornalista: Natalino Belo
Editór: Xisto Freitas da Piedade





