DILI, 18 Marsu 2026 (TATOLI)—Xefe Departamentu Medsina interna iha HNGV, Gustavo do Rosario, infoma makina fase raan hamutuk 14 iha HNGV nafatin funsiona hodi atende pasiente sira-ne’ebé presiza atu fase raan.
Nia hato’o kestaun ne’e hodi hatán ba preokupasaun husi Bankada FRETILIN iha Parlamentu Nasionál kona-ba mákina fase raan ne’ebé mak daudaun ne’e iha Hospitál Nasionál Guido Valadares la funsiona ho di’ak.
“To’o agora ita iha mákina 14 no husi mákina 14 ne’e iha mákina rua mak ita uza ba pasiente sira-ne’ebé ho problema infesaun no kazu emerjénsia sira no makina 12 seluk ba pasiente sira-ne’ebé normál,” Gustavo do Rosario hateten ba Jornalista sira iha nia kna’ar fatin, ohin.
Nia dehan, iha departamentu Heandmodalize Hospitál Nasionál Guido Valadares ne’ebé establese iha tinan 2012 iha de’it mákina limitadu, hahú husi rua (2) to’o aumenta ba haat (4), to’o agora hamutuk 14.
“Ita halo servisu Heandmodalize fase raan hahú kedas iha tinan 2012, kuaze tinan barak ona departementu ida-ne’e eziste. Ita hahú ho mákina ne’ebé limitadu, hahú ho mákina rua (2) depois aumenta ba haat, depois aumenta to’o 14, tanba ne’e makina Governu kontinua sosá,” nia dehan.
Nia esplika, ho husi preokupasaun deputada sira-nian hodi bele hadi’a problema balun ne’ebé mak ospitál enfrenta.
“Ita kada loron simu pasiente fase raan 40, ne’e konta husi dadeer to’o kalan. Tratamentu tuir oráriu ne’ebé mak iha hanesan pasiente ida-idak hatene nia oráriu hodi mai fase raan, tanba iha pasiente balun fase faan semana ida dala-rua lae dala-tolu no iha pasiente balun semana ida dala-ida. Tanba ne’e, pasiente sira-ne’e ami fahe ona tuir ida-idak nia oráriu, nune’e sira mai fase raan,” nia dehan.
Nia esplika, daudaun ne’e iha pasiente na’in-sia (9) mak halo hela tratamentu tanba ohin ne’e mákina 14 ne’e mákina rua prepara ba kazu emerjénsia ruma, keta halo orsida pasiente balun presiza emerjénsia labele hein banhira hein bele akontese buat ruma.
Nia haktuir, iha sala Heandmodalize iha Hospitál Nasionál Guido Valadares bele kobre mákina hamutuk 24 maibé daudaun ne’e iha de’it mákina 14.
Kona-ba ai-moruk ba pasiente sira fase raan ne’e haree ba sira-nia moras sira-ne’ebé mak sofre tensaun hemu ai-moruk ba moras tensaun nian, ai-moruk balun hanesan vitamina ba aumenta raan nian.
“Agora ko’alia kona ba rekursu umanu ita iha infermeiru no infermeira hamutuk 30, iha médiku no enferemiru sira inklui espesialista timoroan mós espesialista Kubanu,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, Pasiente Rosnyari Dehi reforsa, nia fase raan iha fulan-Juñu 2019, no agora fase to’o tinan hitu ona.
“Momentu mai ne’e iis boot depois isin-manas, tanba ne’e ha’u husu familia ho katuas oan hatan hodi ha’u mai fase raan,” nia esplika.
Nia dehan, atendimentu iha ne’e di’ak dezde 2019 to’o agora iis bo’ot laiha ona, tanba iha ne’e doutór sira atende di’ak. Durante tinan hitu ne’e, ate to’o iis boot, ulun moras laiha, tanba nia fase raan iha ne’e semana ida dala rua, husi loron Kuarta Feira ho Sábadu.
Pasiente, Manuela António Dias Ximenes no Rosnyari Dehi hateten, sira fase raan iha ne’e kuaze tinan barak iha departamentu Heandmodalize maibé profisionál saúde sira halo atendimentu ho di’ak.
“Momentu monu ne’e kalan ha’u la toba, entaun familia sira lori mai fase raan. Ha’u hanoin dehan baixa de’it, maibé mai iha ne’e dehan ha’u fase raan para sente ba di’ak,” Manuela António Dias Ximenes hateten.
Uluk mai foufoun sente atu mate sala-sala maibé husi atendimentu doutór ho infermeiru sira, atende sira di’ak, agora bele hamrik la’o fali hodi ba fali rai moris fatin Aileu depois fila-fali mai fase raan.
Nia orariu fase raan iha loron Kuarta ho Sábadu husi oras tuku 10h00 dadeer to’o lorokraik, nune’e ohin antes tuku 10h00 dadeer ne’e nia tenke iha ne’e ona atu hein ba fase raan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes





