iklan

EKONOMIA

Hadau tempu ba eskola, haknauk osan liuhusi servisu iha loja

Hadau tempu ba eskola, haknauk osan liuhusi servisu iha loja

Traballadór joven, Arnaldo Lemos. Imajen/Espesiál.

DILI, 01 Maiu 2026 (TATOLI)—Eskola, ba eskola nafatin. Servisu, ba servisu beibeik. Servisu ho eskola la’o dala ida iha ninia moris. Ida-ne’e mak akontese ba traballadór joven, Arnaldo Lemos, ne’ebé hada’u tempu ba eskola no haknauk osan liuhusi servisu iha loja hanesan kaiseru.

Nia servisu iha empreza ne’e (lakohi atu temi nia naran) durante fulan neen ona no nia iha dedikasaun boot ba nia profisaun atu hetan nafatin konfiansa husi empregadór, hodi garante nafatin ninia nesesidade ekonomia família, liuhusi ninia esforsu atu servisu ho dedikasaun hodi kontribui ba empreza no nia-an.

“Ha’u servisu iha fatin ne’e durante fulan neen ona. Ha’u mós servisu no kontinua eskola iha Institutu Siénsia saúde (ICS, sigla portugés), entaun servisu tiha fulan tolu ha’u deside para tamba kestaun eskola. Maibé agora estájiu hotu ona, ha’u kontinua mai servisu fali iha fatin ne’e, maske dalaruma ha’u sente kolen no preokupadu maibé dalan mak ne’e ona,”  Traballadór Arnaldo Lemos hateten ba Agência Tatoli liuhusi telefónika, ohin.

Nia dehan, eskola kontinua servisu ne’e tenke maneja tempu ho di’ak atu labele implika ba ninia estudu, nune’e ho maneira ida-ne’e dalaruma nia sempre simu saláriu ne’ebé limitadu ba ninia nesesidade tanba rendimentu ne’ebé iha kobre husi oras servisu (sura oras de’it).

“Nune’e ami-nia rendimentu ne’e la fixu ho montante $115, tanba servisu sira óras, karik servisu liu óras (extra time) ne’e osan sei aumenta maibé ita kolen. Dalaruma mós laiha seguransa ba servisu ka tratamentu ne’ebé dignu,” nia informa.

Tamba ne’e, nia husu nafatin ba Governu atu aselera revizaun lei saláriu mínimu ba traballadór, nune’e bele garante nafatin direitu no seguransa ne’ebé dignu iha servisu fatin.

“Tanba, maske ami servisu iha fatin ne’ebé ladun adekuadu, maibé ami mós ema-ne’ebé hola parte hotu ba kresimentu ekonómia iha rai ida-ne’e. Ami hatene buka rasik osan ba ami-nia moris, entaun Governu tenke iha obrigasaun atu tau atensaun mós mai ami,” nia dehan.

Tanba ne’e, nia hato’o mensajen iha ámbitu selebrasaun loron mundiál ba traballadór ne’e katak hapara ona diskriminasaun ba saláriu no tratamentu la justu iha servisu fatin, maibé hamutuk hodi kontribui kresimentu ekonomia iha rai-laran.

KSTL hakarak valoriza formasaun profisionál-hasa’e saláriu mínimu

Iha parte seluk, Prezidente Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste, Almerio Vila Nova, hateten iha komemorasaun loron mundiál ba traballadór ne’e, KSTL hakarak promove traballu dignu luta ba bein-estar no justisa sosiál iha Timor-Leste, liulir protesaun ba direitu, seguransa iha servisu fatin.

Prezidente Konfederasaun Sindikatu Timor-Leste, Almerio Vila Nova. Imajen Tatoli/Alexandra da Costa.

Nia hateten, KSTL ejize ba Estadu atu kria empregu ne’ebé mak produtivu ho rendimentu ne’ebé mak justu, tanba ho rendimentu ka saláriu mínimu $115 ne’e ladun sufisiente ba nesesidade traballadór sira-nian iha merkadu.

“Liuliu ho polítika Governu nian ne’ebé loke formasaun hodi garante empregu, maibé joven sira konklui ona formasaun no iha abilidade di’ak sira ba kompete servisu manán ho saláriu $115 de’it. Entaun ne’e ita la valoriza ona formasaun profisionál, satán situasaun agora ne’e sasán nia presu sa’e hotu iha merkadu,” nia dehan.

Tamba ne’e, nia husu ba Governu finaliza lalais ona ezbosu lei ba saláriu mínimu hodi garante nesesidade traballadór nian, enkuantu lei ne’e aprova ona karik, empregadór sira mós labele manipula montante saláriu ba traballadór sira, atu labele hetan keixa husi traballadór sira.

” Governu tenke tau atensaun ba seguransa, apela ba empregadór sira labele trata traballadór sira la ho dignu iha servisu fatin liuliu ba feto no grávida sira, tanba dalaruma ami simu keixa empregadór haruka traballadora ne’ebé iha kondisaun grávida foti sasán todan sira. Depois sira selu ema la ho justu ho razaun dehan rendimentu laiha, maibé sira halo viajen ba fatin fatin,” nia hatutan.

Tanba ne’e, KSTL iha atu sai parséria hodi luta ka promove traballu dignu, garante sira-nia direitu no kontinua levante kestaun ne’ebé traballadór enfrenta ba Governu atu oinsá iha polítika ne’ebé di’ak ba traballadór sira.

“Nune’e, iha fulan-Janeiru to’o Abríl ne’e, KSTL rejista keixa husi traballadór sira hamutuk 43, kazu ne’ebe mak rejista balun akontese iha konstrusaun no balun mós akontese iha otelária komérsiu no instituisaun públiku. Aleinde kazu hirak ne’e, barak liu kona-ba hapara kontratu servisu no hadi’a jestaun iha servisu fatin. Iha kazu haat mak rezolve ona,” nia hateten.

Governu garante traballadór sira-bia direitu

Iha biban ne’e, Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu, Rogério Araújo Mendonça, hateten Governu nafatin esforsu hodi garante traballadór sira-nia direitu, tanba traballadór mós sai erói ba dezenvolvimentu ekonomia iha rai ida-ne’e liuliu ba sira-nia família.

“Maibé traballadór nafatin sofre ba sira-nia direitu liuliu sira-nia saláriu $115 ne’ebé sai ezijénsia ba sira. Maibé atu dehan de’it katak ami finaliza ona ezbosu lei ida-ne’e halo konsultasaun mós ho entidade sira seluk hodi deside hasa’e saláriu husi $115 ba $154 no proposta ne’e submete ona ba parte relevante sira, hein katak iha reuniaun Konsellu Ministru bele halo ona diskusaun,” Governante ne’e hateten.

Aleinde tau prioridade ba saláriu mínimu, nia hatutan, Governu mós kontinua garante seguransa ba traballadór sira liuhusi Inpesaun Jerál Traballu (IJT) no servisu hamutuk ho Konsellu Nasionál Traballu inklui sindikatu sira atu tau matan ba traballadór sira.

“Tanba traballadór mós sai fonte ba rendimentu empregadór ida-nian liuhusi dedikasaun servisu durante ne’e,” nia dehan.

Ho selebrasaun loron mundiál ba traballadór ne’e bele valoriza nafatin traballadór sira-nia servisu, ne’ebé ajuda kresimentu nasaun no traballadór la’ós de’it sira-ne’ebé servisu iha empreza, maibé mós agrikultór sira-ne’ebé produs aihan, motorista (kondutór), peskadór no seluk tan.

“Loron mundiál ne’e sai hanesan determinasaun ida hodi hari’i mundu traballu ne’ebé mak onra ho dignidade ba ema idak-idak, promove justisa sosiál, oferese esperansa no oportunidade ba traballadór sira hotu iha Timor-Leste no sasaun eatranjeiru,” nia esplika.

Nia hatutan, iha momentu ida-ne’e SEFOPE sei kontinua kontribui ba dezenvolvimentu ekonomia no sosiál iha Estadu demokrátiku ida-ne’e.

Aleinde ne’e, Ministru Obra Públika, Samul Marcal, mós hakarak hato’o ninia parabéns no mensajen ba traballadór sira iha ámbitu loron mundiál ida-ne’e katak TL tenke orgullu tanba maske traballadór sira servisu iha kondisaun ne’ebé la ijiéne no iha loro manas nia laran maibé sira mós hola parte ba konstrusaun nasaun.

“Nune’e, ha’u fó onra tebe-tebes ba sira-nia servisu, pasiénsia no dedikasaun durante ne’e tanba ne’e husu ba traballadór sira atu dixiplina liután no aprende atu lalika dependénsia ba ema husi nasaun estranjeiru mak okupa,” nia dehan.

Tanba ne’e, husi parte Governu nian tenke iha dever atu halo tratamentu ba traballadór sira ho dignu no ema hotu iha direitu ba maioria iha nasaun ida-ne’e.

Jornalista : Alexandra da Costa

Editór      : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!