OEKUSI, 26 Maiu 2026 (TATOLI) – Tuir rezultadu produsaun hare époka 2026 ne’e, iha suku Lifau sub-rejiaun Pante Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), falla kolleta, hafoin hare sira hetan atakasaun moras, hodi afeta nia hare nia tahan sai kinur to’o namlaek.
Xefe Suku Lifau, Delfino Sole, relata preokupasaun ne’e, ligadu ho kontestasaun komunidade sira ba autoridade lokál suku Lifau, atu rekomenda ba Diresaun Rejionál Agrikultura hodi tau matan.
“Ha’u-nia maioria agrikultura, liliu serbisu natar prodús foos, tinan hirak kotuk iha rezultadu di’ak, maibé tinan ne’e triste produsaun ladi’ak, tanba natar sira enfrenta moras, hare nia tahan sai kinur hotu to’o namlaek, entaun afeta ba hare isin ladi’ak. Agora falla totál atu kolleta,” nia hateten ba jornalista sira iha suku Lifau, ohin.
Notísia relevante:Natar-na’in sira iha suku Lifau husu autoridade RAEOA apoia tratór
Autoridade lokál ne’e, kompara iha tinan rua kotuk 2024 no 2025, hatudu rezultadu, no agrikultór sira konvida Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, mak hala’o lansamentu kolleta ba natár ektare 52 iha área Holokhau.
Rezultadu ne’e, tanba aplikasaun adubu orgániku Ako’y Magsasakang Orgániku, tanba adubu ne’e hetan apoia husi Diresaun Rejionál Agrikultura, atu hasa’e produsaun agríkola no bele hamate peste iha natar no to’os.
Nune’e mós Agrikultór sira husi suku Lifau, konvida mós Primeiru-Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, kolleta hare membramo ektare 27, tanba produsaun iha tinan-2025 ne’e hatudu satisfasaun ba agrikultór sira.
“Maibé tinan ne’e, komunidade sira preokupa, dalaruma sira hato’o sira-nia preokupasaun mai ha’u atu hato’o ba parte Governu, maibé laiha resposta ruma, entaun hare sira to’o namla’ek, laiha isin,” nia hateten.
Notísia relevanate:PR Horta kolleta hare membramo ektare 52 iha Lifau
Hatan ba preokupasaun ne’e, Diretór Diresaun Rejionál Agrikultura Oekusi, José Oqui, rekoñese tinan ne’e, suku Lifau falla kolleta tanba laiha ai-moruk ruma atu salva hare ne’ebé afeta nia tahan sai kinur.
Nia hateten, antes ne’e, iha tempu kuda Ministériu Agrikultura Pekuária Peska no Floresta (MAPPF) hamutuk Diresaun Rejionál Agrikultura, apoia fini hare inpadi tonelada sia atu kuda, apoia ba natar sira suku ualu iha Oekusi inklui suku Lifau rasik.
Maibé, finalidade husi prosesu kuda, nia rezultadu suku hitu mak hatudu rezultadu di’ak, só suku Lifau mak falla kollete tanba kestaun hare moras, nia tahan sai mean to’o namlaek.
“Rezultadu, ne’e agrikultór sira husi suku Lifau hato’o protesta mai diresaun dehan fini la di’ak, ne’ebé ami rekoñese, suku Lifau falla kolleta duni, ne’e maka foin dadaun ekipa husi tékniku ministériu mai haree ona atu oinsá bele rega karik peste mak ataka, maibé liuhusi teste la’ós pesta mak ataka, hare nia moris mak hanesan ne’e duni, ne’ebé ekipa sei analiza hela, karik ambiente ka rai mak la cocok (adekuadu) ka oinsá, tanba fini ne’ebé sira uza atu kuda, kada tinan hetan apoia husi nasionál, uza hare inpadi, ne’e ita sei iha faze estudu hela,” nia hateten.
Notísia relevante:PM Xanana-Autoridade RAEOA kolleta hare membramo ektare 27 iha Pante Makasar
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
