Governu sei lansa relatóriu taxa pobreza 2024 iha Outubru

DILI, 23 Setembru 2026 (TATOLI)—Governu liuhusi Institutu Nasionál Estatístika Timor-Leste (INETL) sei lansa relatóriu rezultadu peskiza iha fulan outubru halo lansamentu rezultadu kona-ba pobreza ka peskzia padraun moris Timor-Leste ba tinan 2024 iha fulan-Outubru 2026.
Notísia Relevante: Governu klarifika taxa pobreza iha Timor-Leste 71,7% ne’e la loos
Governu atu hato’o rezulatdu peskiza kona-ba pobreza ne’e, realsiona ho publikasaun husi Banku Mundial ne’ebé fó dadus estimasaun kona-ba Timor-Leste nia taxa pobreza ne’ebé sa’e to’o 71,7%.
“Kona-ba relátoriu pobreza ne’ebé mak fó sai husi Banku Mundiál mak daudaun ne’e Institutu Nasionál Estatístika Timor-Leste prepra ona relatóriu nune’e fulan oin sei halo lansamentu,” Prezidente INETL, Elias dos Santos Ferreira, hateten ba jornalista sira iha salaun Kofi Annan, Kaikoli, ohin.
Nia afirma, Institutu Nasionál Estatístika Timor-Leste (INETL) prepara atu públika rezultadu Peskiza Pobreza ka Peskiza Padraun Moris Timor-Leste tinan 2024, ne’ebé relatóriu finál ona no aprezenta tiha ona iha Konsellu Ministru no sei lansa iha fulan oin, nune’e ema hotu-hotu bele asesu.
Rezultadu peskiza ne’e hatudu katak taxa pobreza iha Timor-Leste iha tinan 2024 to’o 37%, bainhira uza liña pobreza nasionáal nu’udar referénsia ba medisaun. Tanba dadus ne’e bazeia ba peskiza ne’ebé hala’o iha uma kain sira iha territóriu tomak. Peskiza ne’e halo ho amostra besik uma kain 7.500 iha Timor-Leste, ho objetivu atu hatene kondisaun moris no situasaun pobreza iha populasaun.
“Rezultadu 2024 sei permite halo komparasaun ho rezultadu peskiza sira uluk, inklui dadus tinan 2014, dadus pobreza ne’e importante tanba durante tinan sira liubá, estimasaun kona-ba pobreza iha Timor-Leste mós dalabarak uza dadus no estimasaun husi Banku Mundiál. Iha publikasaun foun ne’e, taxa 37% ne’e uza liña pobreza nasional, la’ós liña pobreza internasionál. Tanba ne’e, ita interpretasaun dadus tenke konsidera métodu no liña pobreza ne’ebé uza iha peskiza, ho nune’e mak ita uza relatóriu ne’e sei públika ho informasaun detalladu kona-ba rezultadu peskiza, atu permite Governu, instituisaun públika, sosiedade sivil, jornalista no públiku bele komprende di’ak liu situasaun pobreza iha Timor-Leste,” nia esplika.
Tanba ne’e, INETL mós planeia sei konvida Banku Mundial, parseiru dezenvolvimentu, sosiedade sivil no jornalista sira atu partisipa iha publikasaun kona-ba rezultadu peskiza inklui metodolojia no oinsá atu interpreta dadus pobreza 2024.
“Publikasaun dadus ne’e ita konsidera importante nu’udar baze ba Governu no instituisaun relevante sira atu halo planeamentu, dezenvolve polítika públika no determina programa sira-ne’ebé responde ba nesesidade populasaun iha Timor-Leste,
Antes ne’e, Reprezentante Banku Mundial iha Timor-Leste, David Freedman, klarifika taxa pobreza iha Timor-Leste 71,7% ne’e dadus estimasaun laos dadus serteza.
“Ha’u atu klarifika ba ita boot sira katak bainhira iha Fulan-Abríl, tékniku no ekonomista hosi Banku Mundiál iha nível Mundiál nian prepara relatóriu kona-ba estimasaun previzaun kona-ba lala’ok pobreza ba nasaun hamutuk 150 ne’ebé mak sai membru ba Banku Mundiál,entaun Timor-Leste nia dadus levantamentu iha tinan 2024 seidauk iha, tanba ne’e tekniku sira iha Banku Mundiál mak halo estimasaun ba dadus tinan 2014 nian. Sra halo esstimasaun ba liña rua, liña ida mak liña pobreza internasional ba nasaun ho rendimentu kiik no ida seluk mak ba liña pobreza internasionál ba nasaun rendimentu médiu baixu. Entaun, ida-ne’e ita publika hotu, maibé estimasaun, la’ós realidade,” David Freedman hateten banhira halo entervista eskluziva iha edifisiu TATOLI, I.P, Faról.
Nia esplika, husi tinan 1990 mai to’o agora Banku Mundiál la’o nafatin ho konseitu ba nivel internasionál maibé hatene katak iha nasaun balun ne’ebé mak foin hahú nia prosesu dezenvolvimentu.
“Iha nasaun balun ne’ebé mak ita klasifika ho rendimentu ne’ebé iha mediu no altu sira-ne’e la hanesan, entaun husi grupu Banku Mundiál hamosu ka define liña pobreza internasionál tolu. Dahuluk, ba nasaun ne’ebé mak rendimentu kiik. Daruak, ba nasaun ne’ebé rendimentu mediu baixu. Datoluk, ba nasaun ne’ebé rendimentu médiu altu,” nia dehan.
Entaun, tuir nia, Timor-Leste tama ona iha tranzisaun ba rendimentu hahú sa’e ba médiu altu, ho nune’e Banku Mundiál sira atu halo estimasaun ka kalkulasaun ba ki’ak iha Timor -Leste ka tuir liña pobreza internasionál hanesan ba nasaun dezenvolvimentu kiik, ida ba nasaun desenvolvimentu médiu baixu.
Entaun ho liña rua ne’e, sira halo estimasaun ho dadus ne’ebé mak iha maibé banhira dadus balun seidauk foun, dalaruma tanba kna’ar atu atualiza dadus sira hotu entaun tékniku sira iha Banku Mundiál bele utiliza fali dadus ne’ebé mak rekolla uluk. Maibé, depois sira halo estimasaun hodi atualiza dadus kona-ba ekonomia depois tempu uluk no agora nian, entaun ida-ne’e bolu estmasaun.
Nia esplika, iha tinan ne’e ekipa Banku Mundial servisu hamutuk ho Governu Timor-Leste liuhusi INETL hodi analiza no rekolla dadus ne’ebé mak iha tinan 2024 nian.
“Entaun ninia relatóriu ba aprezentasaun sumáriu ba iha nível nasionál iha área rurál no urbana kompletu ona no ha’u hanoin iha konsellu Ministru mós aprova ona sumáriu dadus husi INETL nian hodi fó sai katak taxa pobreza ba tinan 2024 iha 37%,” nia informa.
Iha sorin seluk, Vise-Ministra Finansas, Regina de Jesus de Sousa hateten, Ministériu Finansas mai apresenta taxa pobreza iha Timor-Leste, resultadu ida ne’e 2024 nian ba Konsellu Ministru. Númeru persentajen husi resultadu 2024 ne’e iha 37%.
Nia hatete katak, tuir relatóriu Banku Mundiál, taxa pobreza 71,7% ne’e uza linear globál ho rezultadu peskiza husi 2014.
“Ha’u sente katak Banku Mundiál sira fó esklaresimentu ba públiku. Maibé posisaun Governu Timor-Leste nian dadus ne’ebé Banku Mundiál fó sai ne’e la los. Tanba desenvolvimentu ita boot sira haree hela, tanba ne’e hein publikasaun dadus estatístika, ne’ebé tempu badak sei públika nia resultadu maka 37%, husi resultadu peskiza ne’ebé halo iha 2024,” nia informa.
Notísia Relevante: Banku Mundiál klarifika taxa pobreza 71,7% ne’e dadus estimasaun la’os dadus serteza
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes

