Ezame prátika, EBF Banaefmanat Oekusi promove ai-han lokál no bidu tradisionál

OEKUSI, 29 setembru 2026 (TATOLI) – Estudante klase 9⁰ ano na’in-58 hamutuk ho profesór sira iha Eskola Bázika Filiál (EBF) 1,2,3 Banaefmanat, iha suku suku Ban-Afi sub-rejiaun Nítibe Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), promove ai-han lokál, no bidu tradisionál sira iha ezame prátika arte no kultura.

Koordenadór EBF 1.2.3 Banaefmanat, Domingas Elo, esplika katak aplikasaun ezame prátika arte no kultura ne’e ho objetivu hasa’e koñesimentu, talentu, no kreatividade estudante sira, tanba aprende liuhusi teória iha aula laran durante tinan tolu, molok pasa, presiza hala’o prátika, nune’e bele iha koñesimentu ba tradisaun kultura nian.

Koordenadór ne’e hateten, ezame prátika ne’e nu’udar prosesu avaliasaun, tanba enkuadra mós iha artigu 59.º Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste (KRDTL), (Edukasaun no Kultura) no Lei Báziku Edukasaun (Lei nú. 14/2008), kona-ba Estadu iha devér atu habelár edukasaun no valoriza kultura nasionál nian.

“Promosaun no organizasaun ba ezame prátika ne’e fahe ba kategoria prinsipál tolu, ne’ebé abranje kanta tradisionál no kanta hino nasionál, kulinária lokál ne’ebé foka de’it ba ai-han lokál sira-ne’ebé dezde bei-ala sira-nia tempu, no dansa tradisionál tebedai ka “Bso’ot,” nia hateten, iha EBF Banaefmanat.

Nia afirma, atu garante kualidade iha prosesu aváliasaun, hala’o ho transparente, no profissionál, no atividade ne’e hetan aváliasaun direta husi aválidora responsavél matéria arte no kultura iha Ensinu Báziku Sentrál (EBC Sigla Portugé) Palaban,  profesora Marta Nunes Josefa.

Notísia relevante:Governu kontinua promove ai-han lokál atu hasa’e produsaun interna

Reprezentante Diretór Servisu Rejionál Edukasaun Oekusi, Batista Lelan, atuál Inspetór Edukasaun, konsidera aplikasaun prátika ne’e, presiza alarga tan ba eskola sira seluk, nune’e bele konverva nafatin ai-han lokál no bidu tradisionál sira iha kada instalasaun eskolár sira.

“Parabéns ba manorin sira no inan-aman inklui conselho dos país, tanba polítika ne’e presiza promove nafatin, la’ós eskola ne’e de’it, maibé sei alarga tan ba eskola sira seluk, tanba ita-nia kultura no ita-nia tradisionál nu’udar rikusoin husi jerasaun ba jerasaun, tenke prezerva no hatene,” nia hateten.

Batista Lelan enfatiza katak preservasaun kultura ne’e la’ós de’it kostume, maibé mós kumprimentu ba Lei nú. 10/2014 (Lei do Património Cultural), ne’ebé ezije protesaun ba patrimóniu kulturál imateriál no valór tradisionál sira iha Timor-Leste.

Nia haktuir, katak lisan no kultura lokál presiza habelar nafatin ba jerasaun ba jerasaun hodi valoriza patrimóniu ne’ebé bei-ala sira husik hela, hanesan foho lulik, bee lulik, no uma lulik ne’ebé sai hanesan riku-soin inestimável nian.

“Maske kultura iha territóriu nasionál kuaze hanesan, maibé ida-idak ho nia lisan, kustume, no rekoñesimentu úniku ne’ebé lalika mihis ka lakon iha futuru,” Inspetór Edukasaun ne’e subliña.

Notísia relevante:Haforsa produsaun Tais, Grupu feto EhD no LGBTI benefísia formasaun husi AFMEF

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo