Opsaun tolu rezolve saláriu funsionáriu kontratadu rihun ida-resin iha RAEOA

OEKUSI, 12 Outubru 2026 (TATOLI)- Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), Régio Servante da Cruz Salu, rekoñese saláriu vensimentu ba funsionáriu kontratadu hamutuk rihun ida-resin iha Oekusi seidauk simu direitu hahú husi fulan-Setembru tanba alokasaun Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026 ba RAEOA la sufisiente.
“Ha’u rasik ho ha’u-nia ekipa halo ona sorumutu no aprezenta karta dala haat ona ba ministériu Finansa no halo enkontru direta mós, maibé to’o ohin loron seidauk iha desizun polítika ida-ne’ebé sólidu no konkretu husi Governu Sentrál hodi salva RAEOA,” nia hateten ba jornalista sira iha Oekusi, foin lalais ne’e.
Dirijente informa, antes ne’e, Autoridade RAEOA, prosede ona enkontru direita ho Vise-Ministra Finansa, hodi fó sai katak, atu rezolve funsion’ariu sira-nia salariu hahú husi fulan Setembru to’o Dezembru, sei liuhusi opsaun tolu.
“Primeiru, tenke sai hasai funsionáriu balun. Daruak, bele hatun saláriu, ikusliu Governu bele tusan ba funsionáriu sira,” nia afirma.
Notísia relevante:PA RAEOA sei halo ezersísiu ba OJE 2026 molok rekruta funsionáriu kazuál
Autoridade másimu ne’e, konsidera opsaun tolu ne’e, hanesan indikasaun katak seidauk iha desizun polítika, konkretu husi Governu Sentrál atu rezolve problema orsamentu no garante estabilidade administrativa iha RAEOA.
Tanba ne’e, nia dehan, funsionáriu sira mak direta enfrenta konsekuénsia husi problema pagamentu ne’ebé mosu tanba la iha korespondénsia entre estrutura foun no orsamentu ne’ebé aprova ona.
“Ne’ebé, problema ne’e sei presiza desizun kona-ba reajustamentu orsamentu no aprovasaun virement, atu ita bele kumpri pagamentu saláriu no vensimentu ba funsionáriu sira,” nia katak.
Prezidente Autoridade RAEOA ne’e, afirma, katak kalkulasaun OJE ba tinan-2026 bazeia ba estrutura anteriór, tanba Autoridade atuál hahú nia mandatu iha 01 Setembru 2025 to’o antes Abríl 2026. Kondisaun ne’e halo alokasaun orsamentu ba saláriu vensimentu la sufisiente atu responde ba nesesidade estrutura foun nian, no estrutura foun implementa depoisde mudansa estrutura administrasaun públika iha RAEOA.
Tanba ho mudansa estrutura ne’e akontese ho objetivu atu uniformiza modelu estrutura administrasaun públika Governu Timor Leste nian. Maibé, aumenta númeru no mudansa estrutura la akompaña ho aumenta alokasaun orsamentu ba saláriu vensimentu.
“RAEOA iha osan, la’ós laiha, maibé iha item orsamentu sira seluk, maibé tuir regra osan husi item ida labele uza ba item seluk bainhira seidauk iha aprovasaun virement ka realokasaun orsamentu,” nia hatete.
Autoridade másima RAEOA ne’e hatutan, saláriu ba autoridade atuál iha diferénsa kompara ho estrutura autoridade anteriór, liliu iha distribuisaun saláriu bazeia ba kargu no pozisaun, tanba ne’e Autoridade nafatin halo ona esforsu atu rezolve problema ne’e liuhusi enkontru ho Komisaun Funsaun Públika (KFP) ne’ebé antes ne’e koordena ona iha nasionál.
Nune’e mós husi Ministériu Finansas konkorda atu haree posibilidade reajustamentu bazeia ba tabela Funsaun Públika nian, no autoridade mós harii ona ekipa ida ho objetivu atu halo reajustamentu ba saláriu vensimentu bazeia ba perfil no karreira kada funsionáriu tuir tabela Funsaun Públika.
“Reajustamentu ne’e mós sei lori ba KFP, Ministériu Finansa, Ministériu Administrasaun Estatál (MAE), hanesan parte husi justifikasaun atu husu aprovasaun barrument ka realokasaun orsamentu, ho nia objetivu mak atu aumenta alokasaun ba saláriu no vensimentu, hodi bele kontinua selu direitu funsionáriu sira husi períodu Setembru to’o Dezembru 2026,” nia hateten.
Notísia relevante:Funsionáriu kazuál iha Oekusi seidauk simu saláriu, PA RAEOA garante sei solusiona
Prezidente Autoridade ne’e mós esplika katak, RAEOA la’ós munisípiu, maibé parte husi sistema administrazaun governamentál, tan ne’e, estrutura administrazaun presiza uniformiza ho modelu administrasaun públika iha Timor-Leste. Maibé, RAEOA nafatin iha kompeténsia ba autonómia administrativa, tuir nível kompeténsia ne’ebé atribuídu ba rejiaun.
Nia hateten, funsionáriu kazuál balu la simu pagamentu saláriu tanbá estrutura foun lori nesesidade ba númeru funsionáriu ne’ebé liuhusi kalkulasaun orsamentu anteriór, kuaze 2.665 funsionáriu kazuál termina sira-nia kontratu iha 31 Marsu 2026 no la kontinua servisu.
Maibé, nia dehan, hahú husi 01 Abril 2026, estrutura foun tama no lori nesesidade ba ema foun, bazeia ba regra estrutura ne’ebé kada diresaun presiza iha ekipa servisu ho númeru funsionáriu to’o na’in-20.
Kondisaun ne’e aumenta presaun ba orsamentu saláriu no vensimentu. Tan ne’e, autoridade presiza halo virement no reajustamentu atu aloka osan tuir númeru funsionáriu no estrutura foun.
Notísia relevante: Atividade tolu iha administrasaun Oekusi paradu, hafoin funsionáriu 60 notifikadu
Entretantu, tuir dadus fiskál ne’ebé aprezenta, alokasaun orijinál ba saláriu no vensimentu iha OJE 2026 mak US$8.211.000.
Iha fulan Maiu, Governu Sentral aumenta tan alokasaun ho montante US$2.000.000, inklui US$1.000.000 husi subsídiu Aero-Dili no US$1.000.000 husi Transferénsia Públika FED, ho aumentu ne’e, total alokasaun sai US$10.211.000.
Husi totál ne’e, Prezidente Autoridade Régio da Cruz Salu, hateten katak husi US$8.000.000 gasta ona atu selu funsionáriu sira, enkuantu rezidu osan ne’ebé hela mak US$1.000.000.
Nune’e husi montante ne’e la sufisiente atu kumpre pagamentu funsionáriu kontratadu sira ba périodu Setembru to’o Dezembru 2026.
“Problema ida-ne’e mosu depoisde Governu Sentrál halo mudansa ba estatutu no estrutura RAEOA iha tinan-2026, refere ba Dekretu-Lei Nú. 01/2026 no Diploma Ministerial ne’ebé estabelese estrutura foun administrasaun públika iha RAEOA,” nia hateten.
Tuir líder ne’e, objetivu mudansa ne’e mak atu halo modelu administrasaun no estrutura sai uniformi iha Timor-Leste. Maibé, implementasaun estrutura foun la akompaña ho kapasidade orsamentu ne’ebé aprova ona iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026.
“Orsamentu ne’ebé aprova bazeia ba estrutura anterior, enkuantu estrutura foun lori kargu no nesesidade foun ne’ebé aumenta impaktu ba despeza,” nia hakotu.
Notísia relevante:Porsentu 25 husi OJE aloka ba saláriu funsionáriu públiku
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

