Top

Memória 20 Outubru 1999, milísia tiru mate Oekusi-oan na’in-hitu iha Taiboko

Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), hamutuk ho Konsellu Veteranu Oekusi no família martír sira, tersa ohin ,selebra masakre Maquelab ba dala- 27, ho misa, sunu lilin no kari ai-funan iha monument Masakre Maquelab, ne’ebé lokaliza aldeia Maquelab suku Taiboko, Oekusi 20 Otubru 2026. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

 

OEKUSI, 20 Outubru 2026 (TATOLI) – Hela loron rua de’it, forsa Austrália sira INTERFET atu tuun ona iha Oekusi iha loron 22 Outubru 1999, hafoin hala’o misaun páz iha kapitál Dili durante fulan ida  dezde 20 Setembru 1999 to’o 22 Outubru 1999, maibé iha 20 Outubru 1999, milísia sira kontinua halo operasaun ho intimidasaun kruel ba povu Ambeno no konsege hamate ema na’in-hitu – nasionalista, iha aldeia Maquelab suku Taiboko sub-rejiaun Pante Makasar.

Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), hamutuk ho Konsellu Veteranu Oekusi no família martír sira, tersa ohin, selebra masakre Maquelab ba dala- 27, ho misa, sunu lilin no kari ai-funan iha monument Masakre Maquelab, ne’ebé lokaliza aldeia Maquelab suku Taiboko, Oekusi 20 Otubru 2026. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

Tanba ne’e, atu hanoin hikas memória sangrante pasada ne’e, Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), hamutuk ho Konsellu Veteranu Oekusi no família martír sira, tersa ohin selebra masakre Maquelab ba dala- 27, ho misa, sunu lilin no kari ai-funan iha monumentu Masakre Maquelab, ne’ebé lokaliza aldeia Maquelab suku Taiboko.

Notísia relevante:Autoridade RAEOA kompromete moderniza monumentu Masakre Maquelab

Xefe Suku Taiboko, Mateus Naz, nu’udar Prezidente Komisaun Organizadora, esplika, Masakre Maquelab, milísia hamate ema na’in-17 – feto ida entre mane na’in-16, na’in-10 hamate iha fatin no loron hanesan, maibé na’in-hitu maka mate ikus ha loron 20 Outubru 1999, hela loron rua de’it misaun pás forsa INTERFET sira atu tuun ona iha Oekusi.

Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), hamutuk ho Konsellu Veteranu Oekusi no família martír sira, tersa ohin ,selebra masakre Maquelab ba dala- 27, ho misa, sunu lilin no kari ai-funan iha monument Masakre Maquelab, ne’ebé lokaliza aldeia Maquelab suku Taiboko, Oekusi 20 Otubru 2026. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

“Masakre Maquelab iha ema na’in-17 maka mate, maibé milísia sira tiru na’in-hitu ne’e iha merkadu Maquelab, depois lori sira ba tau iha bee-posu ida iha tasi-ibun, to’o faze ukun an maka ami ba kee, hodi mai hakoi hamutuk iha monumentu ne’e,” nia hateten perante komemorasaun loron Masakre Maquelab, ohin.

Nia informa, iha loron 20 Outubru 1999, suku Taiboko sai tristeza boot, tanba hetan operasaun konjunta husi milísia sira, hodi sunu uma, estraga animál, no hamate na’in-hitu, mate ho kilat musan la’ós oho ka baku maibé, obriga na’in-hitu ne’e, hodi hakneak no reza mak foin tiru no mate iha fatin. Hafoin ne’e, milísia sira, foti mate isin na’in-hitu ne’e, ba tau hamutuk iha bee-posu ida besik tasi-ibun.

Tanba ne’e, autoridade lokál ne’e, agradese ba Governu, tanba kada tinan bele hamutuk ho família martír sira, hodi hanoin hikas ho komemorasaun konjuntu, nune’e bele reza, sunu lilin no kari ai-funan ba sira, atu hetan moris rohan-laek.

Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), hamutuk ho Konsellu Veteranu Oekusi no família martír sira, tersa ohin ,selebra masakre Maquelab ba dala- 27, ho misa, sunu lilin no kari ai-funan iha monument Masakre Maquelab, ne’ebé lokaliza aldeia Maquelab suku Taiboko, Oekusi 20 Otubru 2026. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

Notísia relevante:Monumentu Masakre Maquelab iha Taiboko modernizadu ona

Iha fatin hanesan, Prezidente Konsellu Veteranu Oekusi, Antão da Conçeição, afirma, komemorasaun ne’e, presiza konsidera hodi selebra kada tinan, nune’e jerasaun foun sira bele relembra nafatin, katak ukun rasik-an ne’e la’ós hetan de’it maibé sosa ho ruin no raan husi povu Timor-Leste.

“Ohin ita hanoin fila-fali memória 20 Outubru 1999, hela loron rua de’it, misaun pás forsa INTERFET atu tuun ona iha Oekusi, hafoin hala’o uluk iha Dili kuaze fulan ida, tanba forsa pás sira tuun iha Dili iha loron 20 Setembru 1999, maibé ita iha Oekusi, situasaun sei kontinua manas, akontese iha fatin-fatin, no na’in-hitu iha Taiboko mate iha loron ne’e, mate ho tiru,” nia hateten perante komemorasaun iha monumentu Masakre Maquelab, ohin.

Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), hamutuk ho Konsellu Veteranu Oekusi no família martír sira, tersa ohin ,selebra masakre Maquelab ba dala- 27, ho misa, sunu lilin no kari ai-funan iha monument Masakre Maquelab, ne’ebé lokaliza aldeia Maquelab suku Taiboko, Oekusi 20 Otubru 2026. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

Dirijente CCLN ne’e, konvida sidadaun hotu, atu hakruuk halo reflesaun, hodi sunu lilin no harohan ba martír sira-ne’ebé fakar sira-nia ruin no raan.

Nia hateten, nasionalista timoroan na’in-hitu sia-nia mate, la’ós monu husi ai, la’ós mate tanba moris maibé mate tanba atu hetan ukun rasik-an ne’e.

“Ohin ita goza ona ukun rasik-an ne’e, tan ne’e, memória ne’e importante ba ita ne’ebé sei moris, atu halo reflesaun saida mak ita kontribui ba rai ne’e, tanba ita goza ona durante tinan 27, ita hotu presiza reza no suni lilin ba sira, no husu tulun ba sira, atu haree no tau matan ba ita-nia rai bele nakonu ho domin, pás no estabilidade, atu kontinua sira-nia mehi ba rai ne’e nia di’ak husi jerasaun ba jerasaun,” nia hateten.

Notísia relevante:30 agostu 1999: “UNAMET bayar kamu berapa? Tidak banyak, sedikit!”

Merito de Araújo, nu’udar Xefe Gabinete, reprezenta Prezidente Autoridade RAEOA, konsidera Masakre Maquelab, presiza Governu konsidera, tanba ne’e iha antes ne’e, Autoridade RAEOA organiza, hodi halo modernizasaun ba monumentu martír sira, nune’e bele sai fatin turizmu ida iha suku Taiboko.

Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), hamutuk ho Konsellu Veteranu Oekusi no família martír sira, tersa ohin ,selebra masakre Maquelab ba dala- 27, ho misa, sunu lilin no kari ai-funan iha monument Masakre Maquelab, ne’ebé lokaliza aldeia Maquelab suku Taiboko, Oekusi 20 Otubru 2026. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

“Konstrusaun atu hadi’a monumentu ne’e, la’ós fundu husi Governu maibé inisiativa husi Prezidente Autoridade ho asaun privada, tanba fatin ne’e ita observa ladun tau atensaun, entaun Gabinete Autoridade organiza malu hodi hamutuk inisiativa ho finanseira, hodi halo netik fatin ne’e sai fatin di’ak no merese sai fatin turízmu ida iha rai Maquelab,” nia hateten.

Notísia relevante:Milísia ko’a-kanek ema-nia moen no kose halimar ho masin

Entretantu, martír na’in-17 ne’ebé mate iha masakre Maquelab maka hanesan, Francisco Taek, João Talias, Paulo Quelo, Justilio da Costa, Paulo Cusi, Paulo Ton, Ernesto Elo, Domingos Seco, Domingos Quelo, Claudus Elu, Luís Palat, Costantinho Tali, António Beno, Marcolino Fone, Domingos Fone, Marcelino Tae no Marcelina Tefa.

Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), hamutuk ho Konsellu Veteranu Oekusi no família martír sira, tersa ohin ,selebra masakre Maquelab ba dala- 27, ho misa, sunu lilin no kari ai-funan iha monument Masakre Maquelab, ne’ebé lokaliza aldeia Maquelab suku Taiboko, Oekusi 20 Otubru 2026. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

In memoriam saudozu martír sira!

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!