Top

PM Xanana: Profesór no edukasaun mak xave ba futuru Timor-Leste

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, bainhira hato’o diskursu durante komemorasaun Loron Mundiál Profesór, iha Salaun Ian Martin, Balide, Tersa (27/10). Imajen TATOLI/Osória Marques

DILI, 27 Outubru 2026 (TATOLI)–Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, afirma katak edukasaun mak esperansa no futuru Timor-Leste, tanba iha papél importante atu transforma moris estudante sira-nian, forma jerasaun foun no harii nasaun.

Nia informa katak Governu tenke kontinua valoriza profesór sira, hametin formasaun no hadi’a infraestrutura eskola, liuliu iha área rurál no remota.

“Ita bele iha planu, maibé ita tenke haree didi’ak tanba edukasaun mak misaun ida. Edukasaun mak forsa ne’ebé muda ita-nia rai no sosiedade. Ema sira-ne’ebé sai hun ba ida-ne’e mak profesór. Orsamentu Jerál Estadu ne’ebé fó valorizasaun, protesaun no fortalesimentu ba instituisaun profesór nian, iha mundu ne’ebé daudaun ne’e iha transformasaun rápida, tenke haree nu’udár apelu no kompromisu ida-ne’ebé ita hotu tenke asume,” Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão dehan iha nia diskursu durante komemorasaun Loron Mundiál Profesór, iha Salaun Ian Martin, Balide, Tersa ne’e.

Xefe Governu ne’e salienta katak profesór mak ajente transformasaun ne’ebé iha influénsia direta ba dezenvolvimentu estudante sira-nian iha moris loroloron.

“Hanesan ita hatene, profisaun hanorin mak konstrutór silensiozu ba país ida. Profesór mak ajente transformasaun ne’ebé loroloron iha labarik no joven sira-nia moris, hodi kaer papél inseparável iha formasaun jerasaun foun no konstrusaun nasaun nian. Edukasaun mak prioridade estratéjika ba kuaze Governu hotu iha mundu, inklui mós iha ita-nia rai,” PM Xanana salienta.

Maski nune’e, nia rekoñese katak sei iha dezafiu boot sira-ne’ebé presiza rezolve, liuliu iha área rurál no remota. Situasaun ne’e hatudu katak investimentu ba infraestrutura eskola, kualidade ensinu no formasaun profesór tenke kontinua sai prioridade.

“Rekomendasaun no kompromisu ba futuru, atu asegura kualidade edukasaun ne’ebé di’ak, presiza duni atu reforsa formasaun inisiál no formasaun kontinua ba profesór sira, hodi garante katak sira iha koñesimentu no métodu modernu,” Xefe Governu ne’e dehan.

Aleinde formasaun, PM Xanana mós enfatiza nesesidade atu hadi’a infraestrutura eskola nian, liuliu iha munisípiu no área rurál, hodi garante katak eskola sira iha kondisaun ne’ebé digna no funsionál.

Nia mós husu atu valoriza profesór sira no rekoñese sira-nia papél krítiku, la’ós de’it liuhusi saláriu, maibé mós liuhusi apoiu pedagójiku no kondisaun servisu ne’ebé di’ak.

Iha sorin seluk, reprezentante profesór iha Timor-Leste, Noémio Guterres Soares, hateten katak profesór sira rekoñese importánsia polítika edukasionál ne’ebé buka responde ba nesesidade atuál no prepara eskola sira atu enfrenta dezafiu sékulu XXI.

Nia esplika katak transformasaun edukasaun mak prosesu kontínuu ne’ebé presiza perseveransa, kooperasaun no partisipasaun husi ema hotu. Kada etapa ne’ebé atinjida reprezenta oportunidade atu hametin progresu ne’ebé hetan ona, hadi’a prátika sira no kria kondisaun ne’ebé di’ak liután ba prosesu hanorin no aprendizajen.

“Husi ami-nia perspetiva, nu’udár profesór, ami reafirma ami-nia disponibilidade no kompromisu atu kontribui ativu ba prosesu ida-ne’e, ho profisionalizmu, dedikasaun, sentida misaun nian no hakarak konstante atu aprende no hadi’a liután,” nia esplika.

Noémio dehan katak kualidade edukasaun la depende de’it ba polítika sira-ne’ebé define iha nivel sentrál. Kualidade ne’e harii loroloron iha eskola sira, iha sala-aula no iha relasaun ne’ebé estabelese ho estudante sira.

“Tanba ne’e, importante mós atu rekoñese papél krusiál husi diretór no xefe eskola sira. Lideransa ne’ebé besik, kompetente, responsável no foka ba rezultadu edukasionál sira kontribui ba jestaun ne’ebé efisiente liután, organizasaun servisu pedagójiku, motivasaun ekipa sira no kriasaun ambiente eskolár ne’ebé seguru, inkluzivu no amigável ba aprendizajen,” Noémio subliña.

Nia afirma katak lider eskola no profesór sira tenke servisu hamutuk, fahe responsabilidade no identifika solusaun ba dezafiu sira-ne’ebé iha. Kooperasaun ne’e importante atu hadi’a rezultadu aprendizajen estudante nian, hametin kualidade hanorin no promove kondisaun servisu ne’ebé adekuada ba profisaun hanorin nian.

Kontestu

Formasaun no valorizasaun profesór kontinua sai asuntu importante iha esforsu atu hadi’a kualidade edukasaun iha Timor-Leste. Iha 08 Setembru 2026, TATOLI relata katak Ministériu Edukasaun (ME), liuhusi Institutu Nasionál Formasaun Dosente no Profisionál Edukasaun (INFORDEPE), hamutuk ho Komisaun Funsaun Públika (KFP), hahú kursu formasaun preparatória ba profesór foun na’in-40 ne’ebé sei hanorin iha Eskola Sentru Aprendizajen no Formasaun Eskolár (CAFE-sigla portugeza).

Formasaun ne’e inklui matéria kona-ba lejizlasaun, kurríkulu, pedagojia no teknolojia informasaun no komunikasaun, hodi prepara profesór foun sira atu hala’o responsabilidade ho kompeténsia no profisionalizmu.

Lee notísia relevante sira:

Jornalista: Osória Marques

Editór: Xisto Freitas da Piedade

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!