Top

RAEOA hasai deliberasaun kriminaliza abitante okupa rai iha área Holokhau

WhatsApp Image 2026-10-28 at 16.14.45

OEKUSI, 28 Outubru 2026 (TATOLI) –  Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), tersa ne’e hala’o reuniaun extraordináriu ho Diretór 21 ho Sekretáriu Rejionál tolu, no konsege aprova deliberasaun aseitasaun membru Autoridade RAEOA nian, hodi kriminaliza komunidade sira-ne’ebé lere to’os no halo uma iha foho área Holokhau, perténsia suku Lifau sub-rejiaun Pante Makasar.

Proposta deliberasaun ne’e, propoin husi Diretór Servisu Rejionál Terra Propriedade Oekusi, José Ase Neno Colo, iha ámbitu reuniaun extraordináriu membru Autoridade RAEOA, iha salaun konvensaun Palaban.

“Asuntu ne’e, aprezenta iha reuniaun membru Autoridade RAEOA atu hamosu deliberasaun ida, atu regulariza kona-ba ita-nia komunidade sira, durante ne’e aproveita rai-mamuk sira-ne’ebé iha Holokhau, sira fa’an tutan, no ema sira-ne’ebé sosa halo ona uma no lere to’os iha fatin ne’e,” nia hateten iha reuniaun ne’e.

Nia afirma, tuir lei númeru 01/2003 no lei númeru 13/2017, la autoriza ka la fó fatin ba sidadaun sira-ne’ebé okupa rai kuandu laiha pose, tanba ne’e atu haforsa lei rua ne’e, Autoridade RAEOA iha estrutura no regulamentu própriu atu kriminaliza ka notifika.

“Ohin ha’u propoin iha reuniaun ne’e atu hamosu deliberasaun ida, atu fó kbiit ba iha Diresaun Rejionál Terra Propriedade, iha tempu-badak ita sei notifika ema sira-ne’ebé durante ne’e halo to’os no halo uma iha rai ne’ebé durante ne’e laiha na’in, tanba tuir kódigu sívil hateten katak, rai-mamuk sira-ne’ebé durante ne’e ema nunka halo buat ruma iha ne’ebá, ne’e konsideradu hanesan rai Estadu,”

Tanba ne’e, nia dehan, iha semana kotuk ekipa ida husi Diresaun Terra Propriedade ba halo ona identifikasaun kona-ba okupante sira-ne’ebé halo ona to’os, estraga plantasaun sira no halo uma, no parte Terra Propriedade koordena ona ho Diresaun Rejionál Servisu Agrikultura atu atribui notifikasaun ba sidadaun sira-ne’ebé lere ai-horis sira no husi Terra Propriedade sei ba notifika okupante sira-ne’ebé okupa rai ne’e.

“Governu tenke konserva rai ne’e, tanba rai ne’e dezde tempu uluk kedas konsidera área protezida, no asegura rai ne’e atu fó biban ba autoridade karik iha investimentu ruma ita bele investe iha fatin ne’e, la’ós Holokhau de’it, inklui ba to’o Kubersin, tanba tuir lei hateten katak, metru-50 husi tasi-ibun, konsidera domíniu públiku Estadu,” nia hateten.

Notísia relevante:Autoridade RAEOA prepara deliberasaun hodi indemniza abitante merkadu Numbei

Hafoin aprezenta proposta ne’e, Prezidente Autoridade RAEOA, Régio da Cruz Salu, konsidera nesesáriu, nune’e proposta deliberasaun atu kriminaliza sidadaun ne’ebé okupa rai Estadu.

“Deliberasaun ne’e aprovadu, tuirmai tempu ba Servisu Terra Propriedade hala’o kna’ar ne’e, tuir lei haruka,” nia hateten.

Maibé kona-ba asuntu ne’e, Xefe Lifau, Delfino Sole, rejeita katak, antes ne’e Autoridade RAEOA halo verifikasaun no sukat liuhusi Programa Sistema Nasionál Kadastru (SNC, sigla portugés) iha tinan-2015.

“Momentu tinan-2015, servisu Terra Propriedade sukat ona ba komunidade sira no atribui ona númeru SNC ba komunidade sira, komunidade sira la sala tanba iha ona evidénsia númeru ne’e, ne’ebé ita atu ko’alia oinsá, ema fa’an tanba bazeia dokumentu ne’e, sei Governu konsidera rai Estadu entaun presiza tuur hamutuk ho komunidade sira, liliu sira-ne’ebé iha ona númeru ne’e,” nia hateten.

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!