DILI, 21 marsu 2023 (TATOLI)-Vise bankada CNRT iha Parlamentu Nasionál (PN), Patrocínio Fernandes, hateten votu konfirmasaun kona-ba aleterasaun lei eleitorál ne’ebé maka Parlamentu Nasionál halo ona segunda ne’e, konsidera inválidu.
“Konfirmasaun votu ida horse’ik ne’e konsidera inválidu, mezmu meza Parlamentu Nasionál deklara katak ne’e konfirmadu,” nia hateten ba jornalista sira iha PN, tersa ne’e.
Notísia Relevante :PN fó ona votu konfirmasaun ba alterasaun lei eleitorál hodi haruka fila-fali ba PR
Nia hatutan, tanba materia lei eleitorál ne’e kompeténsia eskluziva PN nian ne’ebé tama iha artigu 95 konstituisaun RDTL, ne’e duni baze atu halo konfirmasaun ne’e mak iha artigu 88 númeru 3 iha konstituisaun, no ka’er ba rejimentu PN iha artigu 116.
“Ne’e esplika klaru kona-ba óinsa atu halo votu konfirmasaun ba veto polítiku hosi Prezidente Repúblika liga ba materia sira ne’ebé tama ba iha kompeténsia própriu Parlamentu nian iha artigu 95 konstituisaun, ne’ebé konsidera votu konfirmasaun horse’ik ne’e la konsege konfirmadu,”Nia esplika.
Mezmu meza Parlamentu Nasionál deklara katak konfimasaun votu ne’e PN hala’o ona, maibé tuir intrepretasaun husi bankada opozisaun la loos, tanba ezije dois terço (2/3) hosi votu a-favór hosi deputadu prezente.
“Horse’ik deputadu prezente na’in 61, dois terços hosi ne’e presiza votu 41 a-favór hodi bele konfirma veto polítika,” Nia argumenta.
Iha plenária ne’ebé hala’o iha 20 marsu 2023, fó ona votu konfirmasaun ba dekretu númeru 78/V PN-alterasaun dalima lei númeru 6/2006, 28 dezembru kona-ba Lei Eleitorál hodi haruka fila-fali ba Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, atu promulga durante prazu loron ualu.
‘’Votu konfirmasaun nova apresiasaun diploma ka dekretu 78/V PN-alterasaun da-lima lei númeru 6/2006, 28 dezembru Lei Eleitorál ba Parlamentu Nasionál ho rezultadu votasaun a-favór 37, kontra 22, abstensaun rua, ho ida ne’e dekretu númeru ne’e haree tuir artigu 88 númeru 3, vezes superiór maiória absoluta dos deputados em efetivu funsaun para confirmação diploma, tuir artigu ne’e meza deklara dekretu ne’e konfirmadu, nune’e meza sei envia hikas dekretu ne’e ba Prezidente Repúblika‘’, Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Gutrres Lopes, fó sai iha sala plenária.
Ho anúnsiu rezultadu votasaun hosi Prezidente PN nian ne’e, mosu reasaun hosi deputadu opozisaun bankada CNRT ne’ebé vota kontra votu konfirmasaun ne’e hodi kontesta katak votu konfirmasaun ne’e la prienxe dois terços.
“Se la aseita ho ida ne’e bele rekore ba Tribunál Rekursu,” Aniceto Guterres hateten.
Iha fatin hanesan, Prezidente Komisaun A ne’ebé trata asuntu Justisa no Konstituisionál, Joaquim dos Santos, esplika votu konfirmasaun ne’e nia sentidu bainhira laiha mudansa ka la konkorda ho PR ninia pedidu atu reformula norma balun ne’ebé nia husu atu ita halo konfirmasaun votu.
Tuir nia bainhira Parlamentu Nasionál fó votu konfirmasaun ho votus maioria ba alterasaun lei eleitorál ne’e signifika PN la konkorda ho pedidu Xefe Estadu nian atu halo reformulasaun.
“Horse’ik la halo reformulasaun, maibé ita konfirma votu signifika iha dekretu primeiru haruka ba Prezidente Repúblika vota a-favór, ha’u vota a-favór fila-fali ne’e mak bolu konfirmasaun votu, mais balun ne’e muda votu iha primeiru dokumentu sira vota a-favór no horse’ik balun vota abstensaun no balun vota kontra, tuir loloos primeiru ita vota a-favór no horse’ik mós a-favór, ida ne’e mak bolu konfirma votu, ne’ebé hanoin ami deputadu balun le’e didi’ak lai konseitu jurídiku depois foti desizaun,” Joaquim hateten.
Tanba ne’e, desizaun PN hodi fó votu konfirmasaun segunda ne’e, konsidera válidu tanba iha artigu 116 rejimentu PN efeitu apresiasaun foun ne’ebé foti hosi konstituisaun.
“Ho ida ne’e, se Parlamentu konfirma fali votu ho maiória absoluta signifika mais 33 votu, entaun haruka fila-fali ba PR iha loron ualu nia laran tenke promulga,”Nia esplika.
Enkuantu, rejimentu PN artigu 116.º (Efeitu husi apresisaun foun), iha alínea 1, hateten karik Parlamentu konfirma nia votu liuhosi maiória absoluta husi Deputadu eleitu, tuir n.º 2 artigu 88.º husi konstituisaun, Prezidente Repúblika tenke promulga diploma ne’e iha loron ualu nia laran.
No iha alínea 2, hateten ba konfirmasaun diploma sira ne’ebé ko’alia kona-ba matéria prevista iha artigu 95.º konstituisaun nian tenke iha maiória dois terços hosi deputadu prezente sira, no ida ne’e tenke liu maiória absoluta hosi deputadu eleitu.
Enkuantu, iha Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste (K-RDTL) artigu 88 (Promulgasaun no Veto), iha alínea 3, hateten ne’e mós sei presiza, maioria baluk-tolu rua (2/3) deputadu sira ne’ebé prezente, no tenke liu maiória absoluta deputadu sira ne’ebé servisu hela, atu konfirma diploma sira-ne’ebé iha matéria artigu 95 nian.
Notísia Relevante :AHDMTL preokupa desizaun PR veto alterasaun lei eleitorál
Jornalista: Nelson de Sousa
Editór: Agapito dos Santos
