DILI, HEADLINE, POLÍTIKA

PN fó ona votu konfirmasaun ba alterasaun lei eleitorál hodi haruka fila-fali ba PR

PN fó ona votu konfirmasaun ba alterasaun lei eleitorál hodi haruka fila-fali ba PR

Parlamentu Nasionál (PN), liuhosi reuniaun plenária Parlamentu nasional. Imajen TATOLI/António Gonçalves.

DILI, 20 marsu 2023 (TATOLI)- Parlamentu Nasionál (PN), liu hosi reuniaun plenária, segunda ne’e, fó ona votu konfirmasaun ba  dekretu númeru 78/V PN-alterasaun dalima lei númeru 6/2006, 28 dezembru lei eleitorál ba PN, hodi haruka fila-fali ba Prezidente Repúblika (PR), José Ramos Horta atu hetan promulgasaun.

“Votu konfirmasaun nova apresiasaun diploma ka dekretu 78/V PN-alterasaun dalima lei númeru 6/2006, 28 dezembru Lei Eleitorál ba Parlamentu Nasionál ho rezultadu votasaun a-favór 37, kontra 22, abstensaun rua, ho ida ne’e dekretu númeru ne’e  haree tuir artigu 88 númeru 3,  vezes superiór maiória absoluta  dos deputados em efetivu funsaun para confirmação diploma, tuir artigu ne’e meza deklara dekretu ne’e konfirmadu, nune’e meza sei envia hikas dekretu ne’e  ba Prezidente Repúblika,” Prezidente Parlamentu Nasionál, Aniceto Longuinhos Gutrres Lopes, fó sai iha sala plenária.

Notísia Relevante :Desizaun veto, MAE: hein votu konfirmasaun husi PN

Aniceto Guterres fó sai katak iha votu konfirmasaun ka apresiasaun foun ba alterasaun lei eleitorál ne’e laiha proposta ruma ne’ebé maka deputadu sira  aprezenta tanba ne’e, ho votu konfirmasaun ne’e maka meza Parlamentu Nasionál sei haruka fila-fali dekretu lei ne’e ba Xefe Estadu iha tempu badak.

Entertantu, antes ne’e,  Prezidente Repúblika veto dekretu PN  ne’e  ho razaun estabelesimentu sentru votasaun paralela, no Ataúro daudaun sai  ona munisípiu entaun tenke vota tuir sistema munisípiu seluk ne’ebé estabelese ona,  inklui sujestaun kona-ba votu postál  no mós  braille, nune’e  husu ba PN atu reformula.

Ministru Administrasaun Estatál (MAE),  Miguel Ferreira do Carvalho, hateten alterasaun lei eleitorál ne’e importante maka atu aumenta taxa partisipasaun eleitór sira iha rai-laran no diáspora.

“Governu mantein alterasaun lei eleitorál. Ho ida ne’e husu Parlamentu Nasionál atu fó votu konfirmasaun  hodi envia fila-fali ba Xefe Estadu halo promulgasaun,”Nia hateten.

Vise Bankada PLP,  Francisco de Vasconselos, hateten bankada PLP nia pozisaun desde inísiu  akompaña diskusaun lei eleisaun prezidensiál liga ho artigu ne’ebé Xefe Estadu preokupa kona-ba sentru paralelu  ne’e,  ita uza ona desde iha eleisaun prezidensiál tinan kotuk.

Tanba tuir Bankada Governu ne’e katak sentru votasaun paralelu ne’e atu fasilita sidadaun sira ne’ebé maihosi Munisípiu ne’ebé daudaun ne’e servisu iha kapitál Dili, moras iha ospitál, estudante ne’ebé eskola iha Dili la konsege fila bá sira-nia suku hodi partisipa iha eleisaun.

Kona-ba votu postál ho matrix braille ne’e, nia dehan ho objetivu maka hakarak hasa’e taxa partisipasaun ita-nia eleitór sira durante eleisaun parlamentár iha tinan ne’e.

“Tanba ne’e PR veto polítika, no veto polítika kontra fali tékniku nian laiha kabementu liu, tan ne’e pozisaun bankada PLP halo konfirmasaun haruka ba PR,” Nia hateten.

Deputadu KHUNTO, Luis Roberto, hateten  hosi bankda KHUNTO konsidera desizaun PR ne’e veto polítika, tanba ne’e,  bankada KHUNTO sempre fó apoiu  ba proposta Governu ho objetivu atu hasa’e taxa partisipasaun iha eleisaun.

“Tanba ne’e ida ne’e  ba ami bankada KHUNTO halo konfirmasaun votu de’it  haruka fali ba Prezidente Repúblika hodi halo promulgasaun, se ida ne’e mak ita veto la’o tuir nafatin anteriór nian, entaun taxa partisipasaun bele tuun barak sei la bá vota,” nia hateten.

Vise Bankada CNRT, Patrocínio Fernandes, hateten dahuluk, PR halo veto  polítiku  ne’e hodi aprezenta ninia dúvida no preokupasaun kona-ba medida foun sira ne’ebé maka Governu introdús iha alterasaun lei ne’e hodi bolu atensaun ba Governu atu óinsa aprezenta alterasaun lei ida,  buka no tetu ho situasaun hotu, atu labele halo iha momentu ida ne’ebé mak PR uza ona lei atuál hodi dekreta kalendáriu eleisaun nian no bazea ba dekretu ne’e  no prosesu lubun ida lao tiha ona to’o klaran.

Daruak, loloos inisitava ne’e importante atu introdús maibé loloos iha fulan-setembru tinan 2022 liubá Governu bele aprezenta  ona proposta alterasaun ne’e mai iha PN hodi diskute atu nune’e bele fó tempu ba tékniku sira hodi kria kondisaun ba medida foun hirak ne’e. Maibé tansá maka foin aprenzenta?.

No datoluk, koa’lia kona-ba taxa partisipasaun la sai sasukat atu aumenta taxa partisipasaun sidadaun sira-nia iha eleisaun, tanba iha eleisaun prezidensiál 2022 justifika katak taxa partisipasaun la atinji to’o pursentu 100% sidadaun hotu-hotu partisipa iha eleisaun.

Nia dehan, atu hasa’e partisipasaun sidadaun sira nian, Komisaun Nasionál Eleisaun (CNE) nia papél mak importante atu fó edukasaun sívika ba sidadaun hotu-hotu iha territóriu nasionál atu partisipa iha prosesu demokrátiku ne’e.

Kona-ba oras loke no taka sentru votasaun, tuir nia kalendariu ne’ebé prezidente dekreta atu realiza eleisaun prezidensiál ne’e monu iha dominggu, entaun sarani barak sei bá misa depois  iha oras dadeer depois maka ba votu tanba ne’e sentru votasaun labele taka sedu.

“Buat ne’e PR veto polítiku hanesan preokupasaun hosi bankada CNRT preokupa tanba ita haree  tempu ne’ebé sufisiente iha alterasaun ba lei  eleisaun prezidensiál ninian estabelese sentru votasaun ne’e rasik la fó biban atu tékniku sira iha STAE  atu prepara didi’ak kria konfuzaun iha sentru, kuantu mais ho prosesu ne’ebé lao tiha ona  to’o klaran mak ita obriga tau sentru votasaun paralelu bele akontese rejistu ladun organizadu,” nia kestiona.

Nia hatutan medida braille atu fasilita sidadaun ho defisiénsia hodi partisipa iha eleisaun, tuir CNRT nia observasaun bulletin votu la persiza introdúz letra braille tanba iha lei eleisaun prevista ona katak sidadaun hotu iha direitu atu ba vota no votu sira ba portadór defiséinsia la uza bulletin kotuk ida  ne’ebé falta instrumentu sekundária atu fasilita sira óinsa mak vota, nune’e bele hamosu hosi dekretu Governu regula prosesu eleisaun.

Nune’e mós votu postal,  CNRT  preokupa tanba tempu badak ona,  Parlamentu  aprova alterasaun ne’e presiza haree kestaun tékniku.

“Tanba ne’e Bankada CNRT nia hanoin iha ona lei existente ne’ebé PR mós ka’er hodi dekreta kalendáriu eleisaun ninian, di’ak liu ita ka’er ba lei tuan, no eleisaun liu tiha bele fó tempu no medida foun ne’e rezerva introdús ba eleisaun sira  tuir mai,” Nia afirma.

Vise Bankada FRETILIN, Antoninho Bianco, hateten  PR iha direitu no devér atu dekreta de’it maibé se mak atu hala’o eleisaun ne’e Governu ho Sekretariadu Tékniku Administrasaun Eleitorál (STAE).

“Tuir loloos rona paresér tékniku hosi Governu se sira dehan bele, tanba sa PR labele, ida ne’e mak ita tenke hatene katak ezekutivu ne’ebé atu hala’o ne’e bele,  agora regra mak ne’e se ita dehan ema atu ezerse sira-nia direitu ita proíbe ne’e hanesan violasaun ba ema nia direitu,” Nia hateten.

Nia argumenta lei ne’e uja hodi proteze ema-nia direitu aspirativu tanba lei anteirór difikulta sidadaun atu ezerse sira-nia diretu atu partisipa iha eleisaun, ne’ebé lei ne’e la kontra konstituisaun.

Tanba ne’e, Parlamentu Nasionál ezerse ninia diretu no dever hodi fó fila-fali votu konfirmasaun hodi haruka ba Prezidente Repúblika dentru loron ualu atu hetan promulgasaun.

Deputadu Bankada Partidu Demokrátiku, Adriano do Nacimento, hateten hafoin rona mensajen PR nian PD konklui katak PR halo veto polítika hodi hato’o nia preokupasaun téknika no polítika ba implementasaun lei ida ne’e.

“Tanba veto polítika, mak PD  sei nafatin fó nia konsistensia nia votu a-favór  lei ne’e, tanba justifikasaun téknika hosi Ministru MAE, maske nune’e PD husu Governu atu tau atensaun másimu preokupasuan teknika no polítika bele tatoli hela mesanjen nune’e lei ne’e  bele akomoda sidadaun hotu. Razaun ne’e ami deklara PD aseita PN lori hikas lei ne’e ba PR hodi PR promulga tuir konstituisaun,”Nia afirma

Notísia Relevante :Xefe Estadu veta lei eleitorál tanba votasaun paralela

Jornalista: Nelson de Sousa

Editór  : Agapito dos Santos

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!