DILI, 07 fevereiru 2024 (TATOLI) – Diresaun Nasionál Kafé no Planta Industriál, Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF) hahú halo ona reabilitasaun, iha faze dahuluk, ba kafé ektare rihun 10 tanba konsidera la fó ona produsaun di’ak ba agrikultór sira.
Ministériu halo ona identifikasaun katak plantasaun kafé sira iha munisípiu hitu hanesan Aileu, Ainaro, Bobonaro, Ermera, Liquiçá, Manufahi no Manatuto hamutuk ektare 59.921 no rihun 30 maka tenke hetan reabilitasaun, tanba kategoria ninia produsaun ladi’ak ona.
“Tanba ne’e, ita hahú reabilita ona ektare rihun 10 hodi fó fali produsaun di’ak”, Diretór Nasionál Kafé no Planta Industriál, Julião dos Santos, reitera ba Tatoli, ohin.
Diresaun Nasionál iha programa prioridade haat maka trasa ona iha tinan ida ne’e atu garante ba hasa’e produsaun kafé iha munisípiu hitu mak halo reabilitasaun, intensifikasaun, espasaun no diversifikasaun ba kafé, maibé tanba limitasaun orsamentu ba tinan ida ne’e, entaun diresaun sei foku uluk ba reabilitasaun kafé.
Nia esplika katak reabilitasaun ba kafé ne’e tenke halo tanba kada tinan nia produsaun iha ektare ida hetan de’it kilógrama 100 to’o 250. “Ne’e labele. Loloos ne’e kuandu produsaun di’ak kada tinan tenke prodús ektare ida entre kilógrama 500 no 700”, dehan.
Orsamentu ba programa reabilitasaun ne’e kada ektare hetan $340, inklui ho ekipamentu ba agrikultór sira. Nune’e, diresaun prevee ona osan hamutuk $3.400 ba uluk kafé ektare rihun 10.
“Orsamentu $340 ba kada ektare ne’e fiksu ona ba kada tinan ita sempre prevee, depois maka ita multiplika de’it ba ektare hira maka ita atu halo reabilitasaun. Ne’ebé, kada tinan ita hetan de’it $1.500 ne’e mós natoon ona, nune’e ita bele fó prioridade ba agrikultor sira bele hetan netik lukru ba sira-nian produsaun kafé ne’e”, realsa.
Tuir Programa Nasionál Plantasaun Kafé, Timor-Leste planeia reabilita plantasaun kafé liu ektare rihun 50 até 2030.
Lembra katak Orsamentu Jerál Estadu 2024 ba MAPPF hamutuk $30.694.052. Husi montante ne’e aloka ba progama funsionamentu no dezenvolvimentu institusionál $8.212.465, programa jestaun sustentável rekursu naturál, utilizasaun no konservasaun $947.552, programa prosesamentu pós-kolleta, armazenamentu asesu ba merkadu no agregasaun $918.280, programa aumenta sustentavel produtividade no produsaun $20.615.755
Notísia relevante: Rise Project: Reabilitasaun kafé hasa’e produtu kafé
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora
