DILI, 05 dezembru 2024 (TATOLI)—Ministru Justisa, Sérgio Hornai, hateten, presiza setór hotu nia kolaborasaun hodi prizineiru sira bele asesu ba justisa formál, nune’e bele dudu dezenvolviementu justisa iha Timor-Leste.
“Oinsá atu hametin direitu, oinsá mak proteje ema-nia direitu umanu, oinsá ema hotu-hotu bele asesu ba justisa, oinsá asegura administrasaun justisa ne’ebé di’ak, katak labele ema iha kotuk, ita iha sorin-sorin hodi dudu dezenvolvimentu ba ita-nia rain,” Ministru hato’o liuhusi nia diskursu, iha salaun Sentru Nasionál Chega, Institutu Públiku (CNC, I.P), Balide, kinta ne’e.
Tuir nia, presiza iha desizaun polítika ne’ebé bele hatan ba dokumentu prinsipál.
“Ami halo desizaun polítika balun ne’ebé bele hatan ba dokumentu prinsipál hanesan planu estratéjiku dezenvolvimentu nasionál ba tinan 2011-2030, nune’e mós hatan buat balun hodi defini duni ba setór justisa, ida-ne’e ami tau importánsia hodi oinsá mak bele iha rekursu iha nia rekursu tomak hodi iha prestasaun serbisu ida ho kualidade ba nia rekursu sira bele tau ein kauza direitu umanu se lae orsida Komisaun Antí-Korrupsaun (CAC, sigla portugés), Asosiasaun HAK, no sosiedade sivil bele hakilar no Provedór mós hakilar,” nia akresenta.
Notísia relevante : Tribunál aplika pena prizaun fulan-tolu no suspende tinan ida ba pasajen moeda falsa
Iha sorin seluk, Ministru toka kona-ba ai-han ba prizioneiru tenke iha kompañia tolu hodi bele iha preferénsia.
“Uluk kompañia ida de’it, ha’u dehan lae, presiza kompañia tolu hodi oinsá halo fornesimentu ai-han ne’ebé kualidede, ai-han sira-ne’ebé providénsia ne’e presiza duni ai-han ne’ebé ho nutrisaun di’ak tanba fó han ema timoroan, biar sira iha problema rasik kona-ba justisa, ita tenke halo tratamentu ida di’ak,” nia katak.
Ministériu Justisa (MJ) daudaun ne’e halo hela esforsu no koopera ho liña ministeriál relevante sira atubele fó atendimentu saúde ba estabelesimentu prizionál tolu.
“Ita haree klínika ne’ebé mak iha prizineiru iha estabelesimentu prizionál sira, ita buka esforsu atu halo kooperasaun ho liña ministeriál relevante sira balun atubele fó primeiru sokoru. Karik iha difikuldade ruma tantu iha Gleno Ermera, Suai no Becora rasik,” nia tenik.
Aleinde ne’e, iha planu hodi halo alargamentu servisu prizionál, ne’ebé iha governante anteriór iha ona planu maibé presiza orsamentu hodi aumenta rekursu iha administrasaun nian.
“La signifika Ministériu Justisa tau importánsia iha ne’ebá, ita sei halo, maibé ita problema iha joven idade 30 no minoridade neste momentu agrupa hela iha prizaun Becora, hanoin ona atu halo sentru juveníl,hanoin sira-ne’e hahú atu hatan ba ideolojia maibé ita mós pragmátiku hatan ba importánsia ne’ebé ohin ita ko’alia ne’e,” nia katak.
Reprezentante Gabinete Apoiu Sosiedade Sivíl (GASS), Ivo Colima, hateten, Gabinete prevee orsamentu própriu ba asosiasaun hodi nune’e halo serbisu esensiál ne’e.
“Ita establese mídia ida ba prizaun hodi nune’e konferte ba rede sosiál atu foka ba serbisu ho natureza prizaun nian. Dejeza tinan oin mai ita-boot sira bele konferte ida-ne’e no prevee orsamentu própriu ba Asosiasaun refere hodi nune’e bele halo serbisu sira,” nia katak.
Ivo Colima dehan, deskobrementu sira presiza halo advokásia ba Parlamentu Nasionál liuhusi Komisaun A hodi bele eleva MJ kobre hotu defisiénsia sira ne’ebé iha.
Bazeia ba deskobrimentu rezultadu monitorizasaun HAK nian to’o mai iha novembru 2024 iha Prizaun Becora hatudu prizioneiru hamutuk 430, husi sira ne’e klasifika ba kondenadu hamutuk 357, prizaun preventiva hamutuk na’in-73. Prizioneiru iha Prizaun Gleno hamutuk na’in-102 kompostu husi feto 22 no mane 80, husi sira ne’e klasifika ba kondenadu 96 no prizaun preventiva hamutuk na’in-neen. Prizoneiru iha Prizaun Suai iha na’in-119, husi prizoneiru sira ne’e klasifikasaun kondenadu hamutuk 97 no prizaun preventiva hamutuk 22.
Nune’e, totál prizioneiru iha prizaun tolu hamutuk 651, husi ne’e kondenadu 550 no preventive 101.
Jornalista : Osória Marques
Editora : Julia Chatarina
