iklan

JUSTISA

Horta husu MJ tau matan ba infraestrutura defensoria públika

Horta husu MJ tau matan ba infraestrutura defensoria públika

Prezidente Repúblika, José Ramos Horta. Imajen/Mídia PR

DILI, 05 Maiu 2025 (TATOLI)–Prezidente Repúblika José Ramos Horta, husu Ministériu Justisa (MJ) tau matan ka fó atensaun ba infraestrutura defensoria públika iha Dili, tanba antigu ka tuan liu ona.

“Governu liuhusi Ministériu Justisa buka tau matan liuliu iha infrastrutura defensoria públika nian sei simples loos, antigun liu, ladún iha transporte, ekipamentu, presiza hadi’a, maibé ha’u hatene Ministériu Justisa book-aan ona atu hadi’a setór justisa,” Horta hateten ba jornalista sira bainhira partisipa serimónia tomada de posse ba Inspetór Xefe Defensoria Públika, Sebastião Amado iha sala edifísiu Defensória Públiku, Bálide, segunda ne’e.

Nia parte fó apoiu másimu ba Inspetór Xefe ne’ebé foin simu posse atu hala’o servisu ho di’ak hodi garante setór justisa ida di’ak iha Timor-Leste.

Antes ne’e, nia hatutan, defensoria públika hala’o servisu di’ak maske iha fallansu balun maibé nudar umanu sempre iha pontu fraku no pontu forte.

“Importante tebes mak ita hakarak justisa ida asesivel ba ema hotu, tenke harii defensoria ida forte ho insentivu materiál para advogadu sira-ne’ebé di’ak hakarak mai servisu iha ne’e. Maibé ba oin tenke hadi’a sira-nia kondisaun atu sira bele hala’o servisu ho másimu. Ita tenke fó insentivu proporsionál ba hotu-hotu ne’ebé servisu iha defensoria públika, la’ós ba ema balun de’it,” nia tenik.

Tuir nia, defensoria públika durante ne’e laduú hetan atensaun makaas husi Governu, tanba ne’e ba oin tenke hadi’a uluk kondisaun infrastrutura iha defensoria públika.

Iha okaziaun ne’e, Ministru Justisa, Sérgio de Jesus Fernandes da Costa Hornai hato’o parabéns liuhosi ninia diskursu iha serimónia tomada de pose ba Inspetór Xefe Defensoria Públika, Sebastião Amado.

Ho onra boot no satisfasaun kle’an sai momentu espesiál ida hanesan ne’e, ba Defensoria Públika no ba sira hotu ne’ebé dedika sira-nia moris ba justisa no defende direitu sira-ne’ebé ba ema sira-ne’ebé vulneravel liu.

“Ba ha’u, mai iha ne’e, iha ita-boot sira hotu nia oin, liuliu Prezidente Repúblika, iha signifikadu ida-ne’ebé espesiál tebes. Defensoria Públika sempre sai ha’u-nia uma, no fila-fali ba espasu ida-ne’ebé reprezenta esénsia servisu ba sosiedade, hamoris fali iha Defensoria Públika no Ministru Justisa orgullu ba pertense instituisaun ida-ne’e. Nu’udar Ministru Justisa, kontinua tane aas valór sira-ne’ebé ha’u no ita-boot sira aprende iha ne’e, no Governu reforsa nia kompromisu atu apoia no hametin Defensoria Públika, ne’ebé hala’o nia papel importante hodi kontribui ba asesu ba justisa no ba harii nasaun ida-ne’ebé justu no igualitáriu liu,” Sergio dehan.

Governu nomeia Inspetór Xefe foun, Sebastião Amado, profisionál ida-ne’ebé nia kareira kesi metin iha Defensoria Públika.

Hamutuk defensór públika hahú viajen ida-ne’e, dudu husi paixaun hanesan no objetivu hanesan atu garante katak justisa to’o ba ema hotu lahó distinsaun.

“Ha’u iha konfiansa tomak katak Dr. Sebastião sei kontinua misaun ida-ne’e ho Eselénsia, orientadu husi ninia esperiénsia, étika no dedikasaun,” nia dehan.

Nu’udar Inspetór Xefe, Sebastião sei iha kna’ar importante atu serbisu hamutuk ho Defensoria Públika Jerál no Konsellu Superiór Defensoria Públika nian, organiza no akompaña servisu ajente sira instituisaun ne’e nian, hodi garante katak sidadaun ka populasaun ne’ebé presiza liu hetan asisténsia ka presta servisu jurídika, judisiál no estrajudisiál ho kualidade, orientadu ho étika no dedikasaun.

Tanba ne’e mak misaun ne’ebé importante tebes, no Ministru Justisa nia iha konfiansa tomak iha Inspetór Xefe Defensoria Públika nia abilidade atu hala’o kna’ar ida-ne’e, ho firmeza, responsabilidade no kompromisu.

Ministru Justisa la haluha mós oportunidade ida-ne’e, hato’o agradesimentu ba  Márcia Filipe Sarmento, ne’ebé hala’o nia servisu nu’udár Inspetora Xefe ho dedikasaun ezemplár no kompromisu ne’ebé la nakdoko.

Ninia serbisu sai esensiál ba organizasaun no fiskalizasaun ba servisu sira-ne’ebé hala’o husi Defensoria Públika, hodi garante katak instituisaun ida-ne’e kumpre ninia misaun nobre ho efisiénsia no responsabilidade.

“Lori ema hotu-hotu ne’ebé halo-parte iha Defensoria Públika nia naran, ha’u agradese ba ita-boot sira-nia servisu ne’ebé la kolen no legadu ne’ebé ita-boot sira husik hela,” Sergio tenik.

Tanba Defensoria Públika iha knaar krusiál atu garante asesu ba justisa, liuliu ba ema sira iha situasaun vulnerabilidade ekonómika no sosiál.

Ninia funsaun prinsipál mak atu asegura defeza ba direitu umanu no igualdade iha lei nia oin, promove dignidade umanu no justisa sosiál relasionadu ho serbisu misaun ka papel prinsipál defensoria publika nian atu garante:

* Asesu ba Justisa, Defensoria Públika garante katak ema hotu-hotu, la haree ba sira-nia estatutu ekonómiku, iha asesu ba órgaun judisiál sira, hetan asisténsia legál ne ebé abranjente no gratuita.

* Defeza ba Direitu Umanu, Instituisaun ne’e serbisu atu garante efikásia direitu umanu, luta hasoru diskriminasaun no dezigualdade, no promove sidadania no inkluzaun sosiál.

* Ekilíbriu iha Sistema Judisiál, Defensoria Públika atua hanesan pontu ekilíbriu ida iha sistema judisiál, hodi garante katak justisa hala’o ho imparsiál, hodi defende sidadaun hotu-hotu nia interrese.

* Promotór ba Justisa Sosiál: Defensoria Públika kontribui hodi hamenus dezigualdade sosiál sira, garante katak lei sira aplika ho justu no ema hotu iha asesu ba protesaun legál, hanesan hatudu husi Defensoria Públika Espíritu Santu nian.

* Dezempeñu iha área oioin: Defensoria Públika serbisu iha área oioin, hahú husi defeza ba interrese individuál sira to’o defeza ba direitu koletivu sira no promosaun ba polítika públika sira, hanesan esplika ona iha prioridade, programa, subprograma no atividade  defensória públika nian.

* Importánsia ba Demokrasia: Serbisu Defensoria Públika nian esensiál atu hametin Estadu Direitu Demokrátiku, hodi garante katak sidadaun hotu-hotu iha lian no lian iha sistema judisiál no iha sosiedade ein-jerál.

Servisu Inspetór nian

Importánsia husi servisu inspesaun nian iha Defensoria Públika mak asegura kualidade, transparénsia no efikásia husi servisu sira ne’ebé presta ba populasaun, promove justisa sosiál no asesu ba garantia direitu fundamentál sira. Hau hein katak ho nomeasaun ne’e bele:

* Garantia kualidade, serbisu inspesaun sira hakarak atu identifika no hadi’a fallansu sira ka irregularidade sira iha prosesu sira, tantu internu (administrativu no tékniku) no esternu (servisu utilizadór no protesaun direitu sira).

* Transparénsia, liuhusi inspesaun, Defensoria Públika hatudu nia preokupasaun ba jestaun ne’ebé di ak no uzu apropriadu ba rekursu públiku sira, hodi hasa’e sosiedade nia konfiansa ba instituisaun.

* Efikásia, monitorizasaun no auditoria permite ita atu avalia impaktu servisu Defensoria Pblika nian ba sidadaun sira-nia moris, hodi identifika forsa no frakeza hodi hadi’ak servisu sira no garante defeza efetiva ba direitu sira.

* Luta hasoru korrupsaun, serbisu inspesaun sira esensiál ba prevensaun no kombate korrupsaun no irregularidade sira seluk ne’ebé bele kompromete kredibilidade instituisaun nian no efikásia justisa sosiál nian.

* Protesaun ba direitu umanu, halo inspesaun ba unidade prizionál sira, purezemplu, krusiál atu identifika no relata violasaun direitu umanu potensiál sira, hodi garante katak dadur sira hetan respeitu ba sira-nia direitu.

* Melloria kontínua, análize kona-ba informasaun ne ebé rekolla durante inspesaun sira permite ita atu identifika oportunidade sira ba melloramentu iha prosesu sira no dezempeñu Defensoria Públika nian, hodi promove servisu ida ho kualidade superiór.

* Envolvimentu sosiedade nian, rezultadu inspesaun sira bele komunika ba sosiedade, aumenta transparénsia no kontrolu sosiál ba asaun sira Defensoria Públika nian.

Jornalista : Hortencio Sanchez

Editór        : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!