BOBOBARU, 26 Juñu 2025 (TATOLI)—Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, afirma Governu sei ba defende iha Parlamentu Nasionál atu muda lei hodi taka totál grupu Arte Marsiál iha Timor-Leste, tanba durante ne’e sempre kria instabilidade iha rai-laran hodi estraga unidade nasionál.
Notisia Relevante: PM Xanana: Governu sei foti desizaun taka totál atividade GAM
Xefe Governu hato’o pozisaun ne’e, bainhira sai oradór iha semináriu ho topiku “Haburas Domin no Esperansa iha Moris Kreda no Nasaun,” hodi selebra ezisténsia tinan 15 Dioseze Sagrada Coração de Jesus Maliana no tinan 350 Jubileu Coração de Jesus.
“Governu sei konsidera halo buat ruma maibé buat sira-ne’e mai ho lei tenke liuhusi parlamentu. Foin lalais ami diskute ona maibé diskute loloos ne’e halo tuir povu nia husu, ferik-katuas sira hare-malu ladi’ak, taka tiha Arte Marsiál. Ha’u sei lori ba Konsellu Ministru, ami sei lori ba defende iha Parlamentu Nasionál. Tanba, ida-ne’e mak oho ema barak, estraga ema barak ona liuliu labarik sira ba eskola mós tenke tama. Se tama tiha ona lahatene buat ida mós sa’e-sa’e liu fali eskola. Ida-ne’e sentimentu nasionalizmu lakon tiha ona,” PM Xanana hateten iha igreja Parokia Maliana
Xanana relata, Governu anteriór kria ona lei ida hodi legaliza arte marsiál, maibé problema nafatin mosu iha fatin-fatin ezemplu hanesan akontese iha tinan 2023, joven sira husi suku Lourba ho Karabau Sunu-Uma no estraga malu.
Aleinde ne’e, iha selebrasaun Independénsia Timor-Leste ba da-23 mós akontese joven sira husi grupu arte marsiál tuda malu to’o rezulta ema ida mate.
“Ikus ne’e mosu arte marsiál ne’ebé halo ema hasoru malu, ko’a labarik sira-nia osan bara-barak, ba dehan sa’e-sintu jura ba bandeira Merah Putih. Ida-ne’e halakon tiha kedas ona ita-nia konsiénsia. Foin lalais iha Kailaku, mosu atu estraga tan ita-nia bandeira, iha selebrasaun independénsia tina 23, ita-nia bandeira sira atu lees tiha tanba respeita bandeira Merah Putih. Tanba ne’e mak ami buka atu halo fali lei ida, tama tia Governu ho buat sira-ne’e hotu hapara, para uitoan maibé sei sei mosu nafatin ita fatin-fatin, iha Dili,” nia dehan.
Xanana hateten, foin lalais Governu deside haruka membru FALINTIL- Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) ho Polisía Nasionál Timor-Leste (PNTL) halo juramentu sai husi grupu arte marsiál hodi serbí de’it ba povu no nasaun tuir lei no orden, tanba membru balun halo atuasaun la neutru no imparsiál inklui juiz sira-ne’ebé atende kazu krime.
“Ha’u 77, ida-ne’e 55, ha’u-nia ema 77 mak baku ninia ema 55, sira bolu Polisía ha’u mak to’o uluk karik, ha’u nia ema la sala, ha’u hurlele mak 55 tanba ha’u Polisía no ha’u mós 77, ho ida-ne’e mak foin tama fali Governu. Husu ba polisía labele tama, foin dadauk mosu tan iha Dili haruka ba Ministériu Públiku. Iha ne’ebá juiz balun mós tama ba ida, ne’ebé karik sira-nia husik tiha haluha tiha. Ida-ne’e halo ita unidade ba hamutuk haree difikuldade hamutuk hadi’a ita-nia, ita hakarak malu tiha ona,” nia hateten.
Ezekutivu ne’e haktuir, uluk iha tempu funu seidauk iha kilat-musan, ema uza tuku malu, oho malu ho katana, dimam, tudik no rama hasoru inimigu hodi defende-aan no defende ukun-aan, maibé iku-ikus ne’e ema uza arte marsiál oho malu, estraga malu no respeita malu hahú husi uma laran no lori to’o ba iha eskola.
Komandante Ein-Xefe FASLINTIL ne’e, nota arte marsiál ohin loron boot-liu fali objetivu ukun-aan nian ne’ebé atu dezenvolve labarik foinsa’e sira-ne’ebé atu kaer rai-metin tanba rai ne’e iha futuru.
“Iha uma laran rádiu Aman pertense ba ezemplu 77 ona pertense ba 88, sira haree malu ladi’ak ona. Iha uma ida, maun pertense ba 55 no alin ba 44 ne’e haree malu la di’ak ona. Aat liután mak mestre ida tana PSHT, ne’e ezemplu, maibé akontese labarik sira tenke tama hotu PSHT la’e la ba eskola, ne’e saida mak ida-ne’e. Se uluk ema barak fó-aan ba mate tanba hakarak rai ne’e ukun-aan no dezenovolve-aan. Agora, se ita mak orienta ema tama arte marsiál ne’e mak sira-nia grupu. Ó tenke defende grupu, ó-nia ema bele sala to’o iha ne’ebé mós, sira ba baku karik ó tenke defende nia, tenke-oho ida seluk. Ida-ne’e mak valór ida-ne’e hasai tiha ita-nia moras, buat hotu-hotu,” nia afirma.
PM Xanana husu ba responsável suku no responsavél joven sira ita territoriu laran tomak atu labele involve-aan iha grupu arte marsiál tanba la respeita ema no estraga ema-nia vida.
Notisia Relevante : TDM adia julgamentu ba Naimori ho kazu furtu agravadu
Jornalista : Sergio da Cruz
Editór : Cancio Ximenes
