DILI, 15 Outubru 2025 (TATOLI)—Diretór Servisu Saúde Munispiu Dili, Mateus Pinto, husu ba komunidade iha Munisípiu Dili atu hamoos ida-idak nia bairru ka suku bainhira udan monu rai.
“Ha’u husu ba komunidade hotu iha Dili katak besik udan monu rai ona ida idak hamoos bairru ka suku liuliu hakoi masa mamuk sira-ne’ebé mak ita la uza no fase bee tanke sira kada semana, nune’e susuk ne’e labele moris iha ne’eba,” Mateus Pinto hateten ba Agência TATOLI iha AMD Matadoru, ohin.
Nia esplika, atu halo sensibilizasaun másimu ne’e mai husi Xefe aldeia no xefe suku sira atu alerta nafatin ba komunidade hodi halo limpeza ida-idak nia areadór ka uma laran sira.
“Tanba ne’e susuk dengue moris iha bee-moos no bee nalihun sira, tanba susuk dengue la moris iha valeta, entaun mekanizmu mak akua mamuk no lata mamuk tenke hakoi nunee dengue la bele mosu,” nia esplika.
Nia husu ba komunidade sira labele rejeita programa wolbachia nune’e hodi bele hamate susuk dengue iha kada bairru sira.
“Ita agradese tanba bele husik susuk liuhisi programa wolbachia atu bele diminui moras dengue iha ita-nia rain. Tanba ne’e, husu ba komunidade labele tauk tanba ida-ne’e mak pasu importante ba ita tanba ne’e mak tinan ida rua moras ne’e diminui no ita iha ona progresu di’ak iha ita-nia rain,” nia esplika.
Antes ne’e, Diretór Servisu Saúde Munisipiu Dili, Mateus Pinto, informa husi fulan-Abril to’o fulan-Agostu ne’e, Servisu Saúde Munisípiu Dili rejista kazu dengue hamutuk 287.
“Hahú fulan-Abríl mai to’o agora ne’e, ita rejista kazu dengue ne’e mai husi Sentru Saúde Komoro, Bekora, Metinaru, Vera Krús no Formosa, Bairru Pite no klinika Fatumeta,” Mateus Pinto hateten.
Kazu dengue ne’e, afeta ba labarik menus tinan ida no mós tinan ida to’o tinan haat, tinan lima to’o tinan 15 inklui ema adultu sira husi idade 25 to’o 39.
“Husi kazu sira-ne’e nafatin aas iha Postu Adminsitrativu Dom Aeixo. Dom Aleixo, kada tinan, dengue sempre aumenta iha ne’eba, tanba ne’e mak programa Wolbachia ne’e ita husik susuk iha ne’eba, nune’e bele redús kazu dengue iha tinan oin. Maibé to’o agora ekipa sira seidauk relata dadus mai ha’u kona-ba aldeia hira mak husik susuk ona, maibé ha’u fiar katak ba oin dengue sei redús iha ne’eba,” nia dehan.
Nia informa, komunidade balun rejeita programa Wolbachia ne’e normál, tanba komunidade balun rona ona informsaun sira-ne’e maibé sira dehan la rona, maibé ida-ne’e la fó impaktu boot ida, tanba husik susuk iha sira-nia uma sorin ne’e susuk bele semo dook tan, nune’e bele evita dengue.
“Tanba ne’e, ha’u enkoraja ekipa sira atu la’o nafatin atu fó sensibilizasaun ba komunidade, tanba komunidade ne’ebé rejeita ne’e iha ema ida (1) ka rua (2), la’ós komunidade iha Dili ne’e atu rejeita hotu ne’e lae,” nia esplika.
Husi programa Wolbachia ne’e garante tebes katak tinan oin bele redús dengue iha Munisípiu Dili, tanba nasaun kuaze 10-resin mak implementa programa ida-ne’e, entaun buat hotu la’o ho di’ak.
Entertantu, Servisu Saúde Munispiu Dili rejista kazu dengue iha fulan-Janeiru to’o iha fulan-Marsu ne’e hamutuk 297.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
