iklan

JUSTISA, HEADLINE

2025: CAC halo ona investigasaun ba kazu korrupsaun hamutuk 134

2025: CAC halo ona investigasaun ba kazu korrupsaun hamutuk 134

Komisáriu CAC, Rui Pereira dos Santos. Imajen TATOL/Francisco Sony

DILI, 13 Abríl 2026 (TATOLI)- Komisáriu Komisaun Anti-Korrupsaun (CAC, sigla portugés), Rui Pereira, afirma katak CAC halo ona investigasaun ba kazu korrupsaun hamutuk 134 iha tinan 2025.

Informasaun ne’e hatoo bainhira Komisáriu akompañadu husi nia ekipa ohin aprezenta relatóriu anuál atividade CAC relativa tinan 2025 ba Parlamentu Nasionál.

Iha relatóriu ne’e, fó sai katak iha tinan kotuk CAC simu denúnsia públika hamutuk 83 relasiona ho indísiu korrupsaun. Husi prosesu averiguasaun ne’ebé realiza, husi informasaun rekollida balun, CAC detekta indísiu krime no kontinua prosesu auto-partisipasaun ba Ministériu Públiku (MP) hamutuk kazu 18.

Halo investigasaun mós ba kazu korrupsaun 51 ne’ebé delega husi MP.  Kazu pendente ne’ebé la konsege finaliza investigasaun iha tinan 2024 hamutuk 12 no kazu foun iha tinan 2025 hamutuk 39. Husi númeru ne’e konsege finaliza relatóriu investigasaun ba kazu 27 ne’ebé submete ona ba MP hodi kontinua prosesu legál.

“Husi númeru kazu ne’ebé fináliza ona nia relatóriu finál, identifika suspeitu na’in-58 no sasin na’in-696, no iha kazu neen mak rezulta prezuiju ba Estadu ho valór $148,238.40,” refere relatóriu anuál CAC ne’ebé Tatoli asesu ohin.

Tuir relatóriu ne’e, iha tinan kotuk CAC kontinua implementa Planu Estratéjiku 2021–2025, ho objetivu hodi prevene no kombate krime korrupsaun liuhusi abordajem integradu ne’ebé inklui medida prevensaun, sensibilizasaun públika no investigasaun kriminál.

Durante períodu referidu, CAC organiza nia atividade sira li husi programa prinsipál rua, mak asesu ba justisa no funsionamentu no dezenvolvimentu institusionál, ho subprograma neen no atividade 22.

Implementasaun programa sira ne’e ho objetivu atu hasa’e konfiansa públiku ba sistema justisa, hametin prinsípiu no valór anti-korrupsaun iha administrasaun públika no hasa’e kapasidade institusionál CAC atu hala’o nia kna’ar ho efisiente no eficaz, hodi kontribui ba governasaun ne’ebé di’ak.

Iha área prevensaun korrupsaun, CAC atinji progresu importante iha dezenvolvimentu Estratéjia Nasional Anti-Korrupsaun (ENAK), ho envolvimentu instituisaun Estadu, sosiedade sivil no parseiru internasionál sira.

Prosesu ne’e envolve konsultasaun nasionál no diskusaun setoriál ho partisipasaun entidade relevante sira, hodi formula dokumentu estratéjiku ida ne’ebé sai orientasaun nasionál ba esforsu prevene no kombate korrupsaun iha Timor-Leste.

CAC mos kontinua realiza mós estudu no avaliasaun risku korrupsaun iha instituisaun públika neen, hodi identifika vulnerabilidade sistema no fó rekomendasaun ba hadi’a sistema jestaun no kontrolu rekursu Estadu atu garante transparénsia no akuntabilidade.

Aleinde ne’e, CAC halo ona koordenasaun ba auto-avaliasaun implementasaun United Nations Convention Against Corruption (UNCAC) ne’ebé agora tama ona iha faze sumáriu ezekutivu no hela iha prosesu ba relatóriu finál.

Halo mós implementasaun deklarasaun rendimentu, bens no interese kontinua hametin mekanizmu transparénsia ba ajente públiku sira.

Iha área monitorizasaun no inspesaun ba rekursu Estadu, CAC hala’o inspesaun ba projetu infraestrutura públiku hamutuk 86 iha territóriu nasionál.

Husi atividade ne’e identifika projetu 25 ne’ebé iha problema tékniku no administrativu ne’ebé bele kria vulnerabilidade ba korrupsaun, no projetu 15 ho indísiu krime korrupsaun ne’ebé rekomenda ona ba serbisu investigasaun kriminál hodi kontinua prosesu averiguasaun, iha ne’ebé kazu haat mak tama ona ba faze inkéritu.

Esforsu sensibilizasaun no edukasaun anti-korrupsaun kontinua sai parte importante iha estratejia prevensaun CAC nian.

Durante tinan 2025, CAC realiza atividade sensibilizasaun iha setór públiku, setór edukasionál no grupu kategoriál sira iha munisipiu sia, ho totál partisipante hamutuk 7,923. Atividade sira ne’e foka liu ba hasa’e koñesimentu kona-ba impaktu korrupsaun no enkoraja partisipasaun públiku iha esforsu prevensaun no denúnsia indísiu krime korrupsaun.

Notísia relevante: CAC rekolla koima $303,628.38 husi infratór aprezenta deklarasaun rikusoin tarde

Jornalista: Nelson de Sousa 

Editora: Isaura Lemos de Deus

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!