DILI, 15 Abríl 2026 (TATOLI) –Ministru Interiór, Francisco da Costa, apresia serbisu seguransa liuhusi Diresaun Nasionál Serbisu Investigasaun Kriminál (DNSIK) no serbisu intelejénisa ne’ebé mak hala’o serbisu maka’as konsege deteta osan falsu millaun $4 iha Timor-Leste.
Nia esplika, sirkulasaun osan falsu ka deteta osan falsu ne’e la’ós katak seguransa mak la metin maibé tenke hatene katak kona-ba osan falsu iha nasaun ne’ebé de’it sempre iha, maibé agora iha ne’e deteta hetan signifika serbisu seguransa mak di’ak no tenke fó parabéns ba sira.
“Situasaun sira ne’e sempre akontese ba nasaun hothotu. Ema haree ba nasaun sira tenta atu koko kuandu bele. Sira bele opera maibé ida-ne’e ita konsege deteta, signifika sira sei la brani atu halo operasaun barak iha ita-nia rai. Ita tenke fó parabéns ba ita-nia seguransa sira”, Francisco da Costa, hateten iha Palásiu Governu, Dili, kuarta ohin.
Kona-ba kestaun ne’e, nia parte hateten, daudaun seidauk bele ko’alia informasaun barak ka klaru kona-ba kazu ne’e tanba prosesu hothotu sei iha Investigasaun nia laran.
“Ha’u labele update lalais kona-ba kazu ne’e tanba sei iha prosesu investigasaun. Ita tenta loloos ne’e tala posível nune’e ita hala’o serbisu ne’e ho di’ak liután. Tanba ita kuandu loke ita ko’alia ba públiku hatene hotu, ema sira autór ne’e bele halai lakon hotu”, Franciso da Costa konsidera.
Notísia relevante:PNTL sei buka tuir autór sirkula osan falsu iha Timor-Leste
Autoridade governativa ne’e pronunsia katak sei la atualiza buat barak maibé dehan de’it katak serbisu ne’e kontinua hela, prosesu ida investigasaun ba osan falsu ne’e, hetan ona, maibé prosesu kontinua buka tuir nafatin tenke tenta atu minimiza tiha sirkulasaun osan sira ne’e iha rai ne’e.
“Husu ba públiku sente iha problema ruma kona-ba diskonfia iha osan falsu favór bele ba iha Banku Sentrál hodi komfrma imi-nia osan sira ne’e hodi hatene osan sira ne’e simu husi ne’ebé nune’e polísia kontinua buka tuir sira” nia husu.
Kona-ba sansaun ba autór, nia esplika, Polísia identifika ona sei lori ba Ministériu Públiku hodi lori ba tribunál foti desizaun.
“Ida-ne’e violasaun grave ida tanba kestaun ita bolu falsifiksaun osan ne’e grave ida. Ita tenke duni tuir nune’e labele estraga ita-nia ekonomia no ita-nia imajen ba mundu”, nia dehan.
Kona-ba sidadaun ne’ebé komete, nia parte seidauk bele ko’alia sai tanba ida-ne’e kestaun segredu justisa, maibé ema sira ne’e iha tiha ona Polísia nia liman. No, osan sira-ne’e ne’e mós foti ona maibé prosesu investigasaun sei kontinua hela.
Ministru Interiór, Francisco da Costa haktuir, prosesu ida to’o deteta osan ne’e la’ós foin maibé prosesu deteta osan falsu ne’e la’o kle’ur ona foin foti desizaun atu foti ne’e horikalan.
“Ami la’o tuir kle’ur ona, entaun ita-nia instituisaun Estadu sira ne’ebé mak iha seguransa ne’e ita tenke agradese tanba sira hotu halo esforsu mak konsege deteta. Horikalan ne’e mak ita bolu, tenke foti duni”, ministru dehan.
Kona-ba moeda sentavu falsu nia dehan, daudaun sira-nia parte serbisu hamutuk ho Banku Sentrál ho instituisaun relevante sira sira kontinua halo investigasaun, kontinua buka tuir informasaun, nune’e ikusmai bele hapara ka prevene no kaer autór sira nune’e labele sirkula iha nasaun ne’e.
Serbisu intelijénsia di’ak
Iha fatin hanesan, Vise-Ministru Asuntu Parlamentár, Aderito Hugo haktuir, ohin reuniaun Konsellu Ministru sira rona ona informasaun kona-ba PNTL foti osan falsu millaun $4.
“”Ita-nia apresiasaun ba serbisu intelijénsia Estadu nian ne’ebé konsege deteta. Ita rekoñese katak ita-nia sistema serbisu intelijénsia di’ak tebes hodi deteta sirkulasaun osan falsu. Ida-ne’e hatudu katak ita-nia serbisu intelijénsia ne’e forte duni hodi deteta”, nia konklui.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
