iklan

NASIONÁL, DEFEZA

MAKLN deside halakon direitu Pensaun Mártir ba Saudozo Verissimo Dias Quintas

MAKLN deside halakon direitu Pensaun Mártir ba Saudozo Verissimo Dias Quintas

Ministru Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál, Gil da Costa Monteiro 'Oan-Soru'. Imajen TATOLI/Francisco Sony

DILI, 28 Abríl 2026 (TATOLI)–Ministériu Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál (MAKLN) hasai despaisu ida hodi halakon direitu Pensaun Mártir ba Saudozo Virissimo Dias Quintas tanba konsidera komete falsifikasaun istória ba libertasaun nasionál.

Bazeia ba despaisu ne’ebé MAKLN hato’o ba Prezidente Konsellu Administrasaun Konsellu Kombatente Libertasaun Nasionál (CCLN), Vidal de Jesus Riak Leman, katak liuhusi karta ida-ne’e, hakarak notifika kona-ba Despaisu nú. 05/MACLN/IV/2026, ne’ebé deklara anulasaun ba rejistu Verissimo Dias Quintas, hanesan Mártir Libertasaun Nasionál.

Desizaun ida-ne’e halo bazeia ba konsultasaun ho Resposável Rezisténsia Rejiaun I hodi konfirma kona-ba faktu istóriku ne’ebé alegadu iha karta reklamasaun kona-ba pedidu kanselamentu atribuisaun kondekorasaun ne’ebé aprezenta husi vítima sira Masakre Muapitini – Lospalos, Lautein, no baze ba Estatutu Kombatentes Libertasaun Nasionál.

Ho ida ne’e, MAKLN husu atu kontinua halo notifikasaun kona-ba despaisu ne’e ba CCLN-Munísipiu Lautein, ba Responsável Rezisténsia iha Rejiaun 1, nomós ba família vítimas sira, atu sira hetan informasaun no bele uza direitu karik halo reklamasaun, tuir lei vijente.

Notísia relevante : Eskritór Sérgio Quintas halo plájiu no distorsaun istória

Nune’e, konsidera relatóriu ne’ebé aprezenta husi komunidade no husi Komisaun Masakre Muapitini nian iha munisípiu, ne’ebé akontese iha loron 08 Dezembru 1983, ne’ebé rekomenda atu rekoñese Saudozu Veríssimo Dias Quintas, nu’udar Mártir Libertasaun Nasionál, ho fundamentu ba ninia envolvimentu alegadu, nu’udar koautór, iha referidu masakre.

Konsidera mós katak, hafoin dilijénsia administrativa no averiguasaun ne’ebé hala’o husi responsável sira husi estrutura rezisténsia nível rejionál no munisipál husi CCLN nian, konfirma katak referidu indivíduu mate iha inimigu nia liman iha tinan 1999, maibé mós hetan prova, ho baze ba elementu konsistente no kredível, ninia envolvimentu anteriór iha Masakre Muupitini, nu’udar koautór.

Konsidera katak, tuir ficha rejistu n.º MFA-MFAA02888 Kombatente Libertasaun Nasionál nian, Saudozu Veríssimo Dias Quintas rejista ona nu’udar Mártir Libertasaun Nasionál no hetan kondekorasaun Ordem FALINTIL.

Tuir termu artigu 5 husi Lei n.º 3/2024, loron 12 Juñu, ne’ebé halo terseira alterasaun ba Lei nú. 3/2006, loron 12 Abríl (Estatutu Kombatente Libertasaun Nasionál), ne’ebé determina katak la rekoñese nu’udar Kombatente Libertasaun Nasionál ba ema hotu ne’ebé kolabora voluntáriamente ho inimigu kontra interrese libertasaun nasionál nian, kolaborasaun ne’e akontese bainhira militante iha luta laran ka hafoin abandona luta.

Konsidera mós katak rekoñesimentu ba kualidade Mártir Libertasaun Nasionál nian hanesan atu administrativu konstitutivu direitu no onra públika nian, ne’ebé sujeitu ba prinsípiu legalidade, verdade materiál no justisa nian.

Konsidera prinsípiu legalidade administrativa, tuir ne’ebé Administrasaun Públika tenke atua iha konformidade estrita ho lei, no labele mantein atu administrativu ilegál ka kontra ordenamentu jurídiku.

Konsidera prinsípiu prosekuasaun interrese públiku no justisa administrativa, ne’ebé obriga administrasaun atu hadi’a situasaun sira ne’ebé kontra memória koletiva, dignidade vítima sira nian no integridade rekoñesimentu istóriku nasionál nian.

Konsidera prinsípiu verdade materiál, ne’ebé obriga Administrasaun atu buka faktu reál no relevante sira molok deside, hodi asegura katak rejistu ofisiál sira refleta ho rigor realidade istórika no jurídika.

Tuir termu artigu 51 no 52 husi Dekretu-Lei nú. 32/2008, loron 27 Agostu, kona-ba prosedimentu administrativu, nulidade husi atu administrativu bele invoka iha kualkér tempu husi kualkér interesadu no bele deklara mós iha kualkér tempu husi kualkér órgaun administrativu.

Tuir termu artigu 32 husi diploma hanesan, determina katak anulável sira mak atu administrativu ne’ebé prátika ho ofensa ba prinsípiu ka norma jurídika aplikável sira, bainhira ba violasaun ne’e la prevee sansaun seluk.

Tuir termu nú. 3 no 4 husi artigu 18.º Lei nú. 3/2024, loron 12 Juñu, determina katak denúnsia kontra deklarasaun falsu, informasaun ka dokumentu kona-ba prova militánsia iha luta libertasaun nasionál nian ne’ebé rezulta atribuisaun la loos ba kualidade Kombatente ka Mártir Libertasaun Nasionál nian ka benefísiu seluk, bele halo iha kualkér tempu.

Tuir termu alínea a) husi nú. 1 artigu 12.º Lei n.º 3/2024, loron 12 Juñu, determina lakon kualidade nu’udar kombatente bainhira kolabora voluntariamente ho inimigu kontra interrese libertasaun nasionál nian.

Nulidade ba rejistu

Ministru Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál, Gil da Costa Monteiro ‘Oan-Soru’, tuir artigu 16 husi Lei nú. 3/2024, loron 12 Juñu, hamutuk ho artigu 51.º no 52.º husi Dekretu-Lei nú. 32/2008, loron 27 Agostu, determina hanesan tuir mai :

“Deklara nulidade ba rejistu Veríssimo Dias Quintas nian nu’udar Mártir Libertasaun Nasionál, ne’ebé konsta iha ficha n.º MFA-MFAA02888, tanba viola dispozisaun artigu 5.º Lei n.º 3/2024,” referidu nota ne’ebé Ajénsia TATOLI asesu, Tersa ne’e.

Nota ne’e sita mós katak, determina lakon kualidade Kombatente Libertasaun Nasionál nian, tuir termu alínea a) husi nú. 1 no alínea b) husi nú. 2 artigu 12.º Lei nú. 3/2024.

Nune’e mós, iha komunikadu ne’e sita katak revoga onra, direitu no benefísiu hotu-hotu ne’ebé mai husi referidu rejistu, inklui kondekorasaun Orden FALINTIL nian.

Ordena notifikasaun ba interesadu sira, inklui família no autoridade lokál, hodi garante ezersísiu direitu reklamasaun no rekursu tuir termu legál.

Determina atualizasaun rejistu ofisiál sira tuir konformidade ho despaisu ida-ne’e.

“Despaisu ida-ne’e prodús efeitu imediatu, la prejudika ninia impugnasaun administrativa tuir lei,” sita nota husi MAKLN.

Jornalista      : Natalino Costa

Editora          : Julia Chatarina

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!