DILI, 02 Jullu 2026 (TATOLI) – Komisaun A iha Parlamentu Nasionál, ne’ebé trata Asuntu Konstitusionál no Justisa, ohin rona hanoin no fundamentasaun husi defensór públiku sira ne’ebé hato’o petisaun hodi lamenta kona-ba prosesu rekrutamentu ba ofisiál justisa iha Defensoria Públika, ne’ebé hala’o foin lalais ne’e.
Prezidente Komisaun A, Natalino dos Santos, hateten katak iha defensór públiku hamutuk na’in-17 mak asina petisaun reklamasaun no submete Parlamentu Nasionál. Tuir nia, reklamante sira konsidera prosesu rekrutamentu ne’e la tuir prosedimentu normál ne’ebé lei prevee.
Sira mós alega katak iha violasaun ba Estatutu Ofisiál Justisa no suspeita ba tendénsia familiarizmu, tanba iha konkorente balun ne’ebé la tuir etapa sira, maibé ikusmai pasa ba faze formasaun.
“Tanba ne’e sira husu Parlamentu Nasionál atu intervein no pondera lai ho prosesu rekrutamentu ne’e. Komisaun haree importante, mosu jestaun ladi’ak iha Defensria Públika”, nia hateten hafoin ramata audiénsia iha Parlamentu, ohin.
Nia esplika katak, iha semana kotuk, Komisaun A bolu ona Konsellu Jerál Defensoria Públika hodi fó esplikasaun kona-ba kestaun ne’e. Audiénsia ohin realiza atu rona defensór sira, antes Komisaun elabora relatóriu, pareser no rekomendasaun atu aprezenta ba plenária hodi determina medida ne’ebé apropriada.
“Komisaun foti inisiativa ne’e, tanba agora ita tama hela iha prosesu reforma justisa, maibé ita haree unidade sira ne’ebé atu reforsa justisa la foti medida ruma, ta’uk mak enfrakese instituisaun sira hanesan Defensoria Públika ne’ebé fó asisténsia legál ba povu ne’ebé presiza justisa”, dehan.
Tuir planu, Komisaun sei bolu mós Ministru Justisa atu fó esklaresimentu, tanba reklamante sira mós aprezenta rekursu kontensiozu hasoru rezultadu prosesu rekrutamentu, ne’ebé konsidera ilegál.
Reprezenta defensór públiku, Manuel Amaral, hateten katak konkorente balun la tuir prosedimentu rekrutamentu kompletu hanesan submete dokumentu, teste eskrita no entervista.
“Ida-ne’e só júri sira ba rekrutamentu mak hatene, maibé tuir informasaun ami hatene, konkorente balun antes ne’e hanesan ona ofisiál temporáriu kontratadu iha ne’ebá no sira ne’e la presiza ona tuir konkursu normál, hanesan konkorente sira seluk diretamente ba formasaun ofisiál justisa”, katak.
Maibé tuir nia, konkorente hothotu merese tuir konkursu normál ne’ebé lei hateten, liuliu estatutu ofisiál justisa nian.
Lembra katak, iha loron 22 fulan-Juñu 2026, halo abertura ba kursu daruak ba formasaun ofisiál justisa ba Defensoria Públika na’in-23, kompostu feto na’in-16 no mane hitu. Formasaun ne’e hala’o iha Sentru Formasaun Jurídika no Judisiária (SFJJ), Kaikoli, Dili.
Formandu sira ne’ e liu ona husi prosesu rekrutamentu ne’ebé Defensória Públika hala’o no sei tuir formasaun durante tinan ida ba teórika, tuir fali estájiu durante fulan neen, antes halo ezame finál.
Tuir Dekretu- Lei númeru 10/2020 no alterasaun liuhusi Dekretu-Lei númeru 28/2024, SFJJ ne’ebé tutela iha Ministériu Justisa ho papél atu garante dezenvolvimentu no kapasitasaun rekursu umanu iha setór justisa nian. Formasaun ne’e importante tebes hodi aumenta koñesimentu espesializadu no asegura kualidade serbisu justisa nian ba oin.
Iha serimónia abertura kursu, Defensór Públiku Jerál, Câncio Xavier, dehan katak maski prosesu ne’e hasoru dezafiu lubun, maibé rekrutamentu ne’e marka istória foun.
Nia dehan iha formandu na’in-23, ema na’in-10 mak serbisu ona iha Defensoria Públika ba tempu naruk. Maibé, iha formasaun ne’e mak valór la to’o tenke esklui ka la pasa, maski nia serbisu ona iha Defensoria Públika.
Iha okaziaun hanesan, Komisári Funsaun Públika (KFP), Anita Tavares Ribeiro de Jesus, hateten KFP mós hola parte nu’udar observadór iha prosesu rekrutamentu ne’e hodi asegura katak buat hotu la’o tuir regra.
Ba rekrutamentu iha área justisa tenke formasaun uluk no la’ós automátika sai kedas funsionáriu públiku. “Imi seidauk to’o faze finál. Formasaun ne’e mak sei determina imi-nia susesu hodi sai hanesan funsionáriu públiku”, nia dehan foin lalais ne’e.
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora
