iklan

DILI, POLÍTIKA

Timor-Leste no Singapura iha kompromisu sai parséria estratéjiku ba desenvolvimentu

Timor-Leste no Singapura iha kompromisu sai parséria estratéjiku ba desenvolvimentu

𝐏𝐫𝐢𝐦𝐞𝐢𝐫𝐮-𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮, 𝐊𝐚𝐲 𝐑𝐚𝐥𝐚 𝐗𝐚𝐧𝐚𝐧𝐚 𝐆𝐮𝐬𝐦𝐚̃𝐨, simu vizita ofisaiál hosi 𝐏𝐫𝐢𝐦𝐞𝐢𝐫𝐮-𝐌𝐢𝐧𝐢𝐬𝐭𝐫𝐮 Singapura, 𝐋𝐚𝐰𝐫𝐞𝐧𝐜𝐞 𝐖𝐨𝐧𝐠, 𝐢𝐡𝐚 𝐏𝐚𝐥𝐚́𝐬𝐢𝐮 𝐆𝐨𝐯𝐞𝐫𝐧𝐮, 𝐃𝐢𝐥𝐢, sesta (03/07). Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 03 Jullu 2026 (TATOLI)—Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão hala’o enkontru bilaterál ho Primeiru-Ministru no Ministru Finansa Repúblika Singapura, Lawrence Wong, hodi reafirma sira-nia kompromisu sai parséria estratétijiku na desenvolvimentu nasaun rua refere.

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, sente kontente tebes atu fó bem-vindo ba Primeiru-Ministru no Ministru Finansa Repúblika Singapura, Lawrence Wong, nia vizita ofisiál ida-ne’e iha Timor-Leste.

“Primeiru-Ministru Wong nia vizita ne’e istóriku, no dahuluk ba Nia. Nune’e vizita ida-ne’e mós iha signifikadu espesiál tanba akontese hafoin Timor-Leste tama nu’udar membru ASEAN,” Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, relata hafoin ramata enkontru bilaterál iha Palásiu Governu, ohin.

Primeiru-Ministru Wong nia vizita mós hatudu relasaun entre Timor-Leste no Singapura ne’ebé forte maka’as ba beibeik no diskusaun ohin ne’e nakloke no produtivu tebes.

“Ohin, iha eskontru ami diskute kona-ba oinsá Timor-Leste no Singapura bele kontinua harii parseiru prátiku ida-ne’ebé apoia Timor-Leste nia dezenvolvimentu, haforsa ita-nia partisipasaun iha ASEAN no haforsa liután amizade entre ita-nia povu rua lori kooperasaun ida-ne’e ba faze foun,” PM Xanana informa.

Tanba, nia hateten, Singapura sai ona amigu no parseiru ne’ebé konfiável, konsege apoia ona povu Timor-Leste, instituisaun no Timor-Leste nia preparasaun ba membru ASEAN.

“Ha’u agradese ba Primeiru-Ministru Wong tanba Singapura nia apoiu kontinua liuhusi pakote Enhanced Singapore-Timor-Leste ASEAN Readiness Support ou eSTARS. Pakote eSTARS fó kontribuisaun boot ba apoiu Timor-Leste nia integra ba ASEAN,” Xefe Governu hato’o.

Singapura mós ajuda Timor-Leste nia ofisiál sira, instituisaun no liuliu sei apoia mós Timor-Leste nia preparasaun atu lidera ASEAN iha 2029.

“Ami-nia diskusaun sira mós foku ba komérsiu no investimentu, tanba bainhira ha’u vizita Singapura iha Vizita Ofisiál tinan kotuk, Primeiru-Ministru Wong no ha’u ko’alia kona-ba oinsá atu hari’i ekonomia ne’ebé forte liu ne’ebé fó serbisu no oportunidade,” nia haktuir.

Atu Timor-Leste sai reziliente liu, presiza harii ekonomia ne’ebé produtivu, presiza investimentu ne’ebé kria serbisu no apoia dezenvolvimentu setór privadu. Nune’e durante ne’e Timor-Leste simu ho di’ak investimentu huosi Singapura, inklui iha konstrusaun, turizmu, kuidadu saúde, servisu sira no dezenvolvimentu ekonomia Azúl.

Timor-Leste hein atu kontinua rezultadu hosi vizita ida-ne’e, inklui kooperasaun ASEAN, mobilidade serbisu, edukasaun, saúde, investimentu, konektividade no asuntu rejionál.

“Ha’u agradese tan dala ida ba ita-boot nia vizita mai Timor-Leste no ba Singapura nia amizade no apoiu nafatin,” nia dehan.

Primeiru-Ministru no Ministru Finansa Repúblika Singapura, Lawrence Wong, hateten vizita ida-ne’e iha signifikadu iha aspetu barak no ida-ne’e nu’udar ninia vizita dahuluk iha Timor-Leste. TaNba ne’e Singapura sente priviléjiu bele sai parseiru Timor-Leste.

“Ohin, ha’u ho Primeiru-Ministru Xanana Gusmão diskute oinsá ami bele lori ita-nia kooperasaun ba nivel tuir mai liuhusi aspetu importante balun. Husi ita-nia diskusaun sira kona-ba haforsa troka bilaterál, kontinua iha komitmentu apoia malu, ligasaun ekonomia, investe iha kapitál umanu,” nia dehaan.

Xefe Governu dehan, sira sei kria baze forte ida atu haforsa liután kooperasaun bilaterál no amizade entre Timor-Leste no Singapura.

“Maske ita-nia nasaun rua ne’e nu’udar nasaun ki’ik maibé ami iha konviksaun hanesan ho ita boot katak ki’ik la deside ita-nia destinu, no maibé ami bele forma ita-nia futuru rasik liuhusi brani, serbisu maka’as no iha parseiru neʼebé forte,” nia dehan.

Diskusaun iha enkontru bilaterál entre TL-Singapura

Iha diskusaun ne’e Xefe Governu na’in-rua diskute asuntu importante sira kona-ba servisu kooperasaun bilateral no buats eluk tan.

Dahuluk, kona-ba haforsa troka bilaterál sira” Ligadu ho Ministériu Negósius Estranjeiru sira-ne’ebé sei estabelese mekanizmu konsultasaun regulár atu diskute la’ós de’it asuntu bilaterál, maibé mós dezenvolvimentu rejionál, internasionál no estratéjiku, no ida-ne’e sei fó plataforma ba koordenasaun ne’ebé besik liu entre Governu rua.

Daruak, Singapura sei kontinua apoia Timor-Leste nia integra ba ASEAN: Hanesan iha tinan kotuk, bainhira Primeiru-Ministru Xanana Gusmão vizita Singapura, sira lansa ona pakote apoiu prontidaun ASEAN Singapura-Timor-Leste ( Pakote E-STARS), katak Timor-Leste tama ona ba ASEAN, Prioridade tuir mai mak atu kontribui tomak ba organizasaun ne’e no prepara ba sira-nia prezidénsia ASEAN iha 2029.

Tanba ne’e, Singapura sei alarga pakote E-STARS atu inklui programa ASEAN nian barak liu no sira sei organiza semináriu espesífiku kona-ba kna’ar Prezidénsia ASEAN nian ba ofisiál sira iha Dili, hodi simu bainaka ofisiál sira iha atividade simeira ASEAN Singapura nian atu sira bele hetan esperiénsia hodi prátika rasik.

Datolu, haforsa ligasaun ekonómika: Singapura daudaun ne’e sai ona investidór boot-liu ida iha Timor-Leste. Tanba sira-nia kompañia sira esplora ona oportunidade iha setór oioin, husi komérsiu to’o enérjia renovável no ekonomia azúl.

Investimentu sira-ne’e reflete interese no konfiansa ne’ebé forte ba Timor-Leste nia futuru. Bainhira serbisu hamutuk, ita bele kria oportunidade negósiu foun, apoia diversifikasaun ekonómika no jera kresimentu ne’ebé fó benefísiu ba povu rai rua ne’e.

Tanba ne’e, iha tinan oin, Singapura sei loke mós setór no okupasaun balun ba traballadór timoroan iha Singapura. Ida-ne’e sei kria oportunidade foun ba timoroan sira bainhira haforsa ita-nia ligasaun negósiu husi povu ba povu.

Dahaat, kontinua investe iha kapitál umanu: Tanba ba nasaun ki’ik sira liuliu hanesan iha Singapura, ema mak sai ita-nia rekursu boot liu. Tanba ne’e mak sira sei haforsa kooperasaun iha saúde atu apoia dezenvolvimentu kapasidade no forsa servisu.

Singapura sei kooperasaun mós iha edukasaun atu apoia Institutu Nasionál Formasaun Profesór no edukasaun profesionál iha Timor-Leste iha dezenvolvimentu líder eskola sira ne’ebé sei ajuda kuda no forma jerasaun foun.

Jornalista : Alexandra da Costa

Editór       : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!