BOBONARO, 17 outubru 2024 (TATOLI)-Xefe suku Ilat-Laun, postu administrativu Bobonaro, Munisípiu Bobonaro, Adelino Mau Bere, informa, infraestrutura bázika ne’ebé harii iha sítiu turizmu Bee-Manas Marobo kuaze hetan estragus totál, tanba Bee-Manas Marobo ‘anti materiál fabriku’ hanesan; azuleju, besi-baja, kalen no seluk tán.
Tuir Mau Bere, bainhira governu iha planu atu halo reabilitasaun, nia prefere tenke halo estudu kle’an no di’akliu utiliza de’it materiál lokál nune’e obra ne’e bele dura ba tempu naruk.
Notísía relevante: Horta preokupa infraestrutura bee-manas Marobo ho kondisaun ferrujen
“Ita haree materiál sira halo konstrusaun ne’e la dura, tanba ita-nia Bee-Manas ne’e anti ho buat ida naran besi, di’akliu uza materiál lokál; ai, fatuk no duut, hanesan uluk tempu portugés halo ne’e sei dura kleur, ita uza materiál frabrikadu ne’e mak ita hare foin tinan 10-resin, estragus hotu ona,” nia ko’alia iha aldeia Purugua, Ilat-Laun, kuarta ne’e.
Nia dehan, maski obra hirak-ne’ebé harii oras ne’e ferrujen ona, maibé iha fim de semana sei iha vizitante lokál no estranjeiru balu mai paseiu no hariis iha Bee-Manas Marobo.
Nia rekomenda ba governu atu tau-matan hodi rezolve, tanba sítiu turizmu ne’e bele konstribui reseita ba Governu, liuliu autoridade munisípiu Bobonaro bainhira hakat ba podér lokál no desentralizasaun administrativa.
Nia dehan, bainhira governu halo ona reabilitasaun tenke koloka mós seguransa atu asegura infraestrutura ne’ebé konstrui ho osan povu nia.
“Ita atu atrai turista sira rai-laran ho estrajenjieru ne’e seguransa ho estabilidade ne’e tenke di’ak, lae ema ruma mai lanu, hakerek liafuan má ka hakerek organizasaun nia, entaun balu fuan moras bele estraga tiha sasán sira ne’e,” nia katak.
Líder masimu iha suku Ilat-laun ne’e mós iha tempu badak sei husu apoia husi ekipa Institutu Jestaun Ekipamentu Apoia Dezenvolvimentu Infraestrutura, Institutu Públiku (IGEADI,IP, sigla portugés) Brigada Maria Tapo atu halo normalizasaun ba estrada ligasaun husi suku Ilat-Laun ba to’o sítiu turizmu ne’e.
Komunidade, Fidelio Lopes Guterres, argumenta duké abandona di’akliu governu entrega ba setór privadu nasionál no internasionál mak halo jestaun nune’e bele explora no promove di’ak liután sítiu turizmu ne’e ba mundu.
“Ita fó kompañia mak kaer, to’o fulan nia selu taxa fali ba estadu depende ba kontratu, depois kondisaun nia mak prepara, manutensaun buat hotu kompañia mak reposanbiliza, ne’e ita nia estadu hein terima bersih de’it,” nia fó hanoin.
Enkuantu bee-manas Marobo ne’ebé lokaliza iha foho llatlaun nia hún, iha munisípiu Bobonaro hori uluk kedas rekoñese nu’udar fatin destinasaun turístiku ho nune’e Sekretaria Estadu Polítika Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE) liuhosi projetu Turizmu Komunitária reabilita no moderniza ona infrastrutura bázika hosi ninia orijinalidade.
Bee-manas Marobo reabilita hosi Sekretáriu Estadu Formasaun, Profesionál no Empregu (SEFOPE), Ilídio da Costa Ximenes iha 2015 ho totál kustu $498,860 no inaugura iha loron 08 dezembru 2016 hosi Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Kay Rala Xanana Gusmão.
Notísia relevante: Presiza Jere Bee Manas Marobo Tanba Hahú “Abandona”
Jornalista: Sérgio da Cruz
Editór: Evaristo Soares Martins





Atu dada ema Estrangeiru, Nasional no Lokal ba Be’e Manas Marobo, Governu presisa hadia estrada husi Asudai to’o fatin Be’e Mana no prepara uma ne’ebe dignu hanesan fatin
1. Promove Tais Marobo
2. Fa’an produtu lokal
3. Fa’an asessores seluk nb iha
4. Loke mos fatin han ( Warung )
5. Seguransa Permanente
Karik ida nemak Governu Central no Gov. Lokal prepara ona mak, Be’e Manas Marobo ema sei Visita lor loron.
Keta haluha mos Taxa ba ema ne’ebe Visita, minimal 25 sen (Kuarter) kada Visitante.
Espera katak Ministeriu kompetente bele iha hanoin atu hadia fatinTuristico Be’e Manas Marobo Posto Bobonaro sai diak no furak liu tan iha Municipiu Bobonaro. ( Eks Camat Bobonaro 1993-1999)