DILI, 24 agustu 2023 (TATOLI) – Diretór Fundasaun Mahein (FM), Nelson Belo, hateten FM apoia polítika IX Governu Konstitusionál atu halo reforma ba setór justisa Timor-Leste.
Tuir nia, sistema judisiál iha Timor-Leste durante dékada rua resin ona, dezde hahú restauransaun independénsia, lei balun la kondis ona ho tempu ohin loron no povu kestiona no lamenta ho sistema justisa ne’ebé la’o ohin loron.
Tanba ne’e, presiza halo reforma ho objetivu atu halo mudansa ba sistema judisiária Timor-Leste nian.
“Sim, ami apoia Governu nia polítika hodi halo reforma iha setór justisa. Ida ne’e tempu ida pertinente tebes, tanba ne’e tenke reforma sistema justisa. Ema barak sai tiha ona vítima, ema barak lamenta ba prosesu sistema judisiária. Entaun pertinente tebes atu halo reforma iha setór justisa no ida ne’e ami apoiu”, Nelson Belo hateten ba jornalista TATOLI iha Centro Chega, Balide kinta, ohin.
“Ha’u nia haree ita-nia justisa iha Timor ne’e presiza reforma, tanba sá, ita iha ona dékada rua durante ne’e, ita-nia justisa ne’e adopta justisa nasaun sira ne’ebé mak eropa nian”, nia adianta.
Belo kompara, sistema justisa iha Indonézia iha tempu ohin loron nian ne’e, polísia hetan kompeténsia atu halibur evidénsia halo investigasaun direta no bele ka’er ema direta hodi hatama ba kadeia.
“Iha Indonézia, polísia halo inkéritu direta ba ema ne’ebé envolve krime, foti dadus no hatama ema direta ba kadeira no submete dadus, evidénsia no rezultadu investigasaun ba Tribunál la liu hosi Ministériu Públiku”, nia dehan.
“Agora ita timór polísia ne’e ba rekolla dadus no evidénsia inklui rezultadu investigasaun ba iha Ministeriu Públiku, entaun realidade ita-nia krime sira ne’e mós la para ho sistema justisa ne’ebé mak iha”, Belo afirma.
Nia fundamenta, kuandu evidénsia la sufisienta Ministériu Públiku delega tán ba polísia hodi halo kompletu tiha mak foin prosesa ne’e ba Tribunál.
“Kuandu evidénsia sira la sufisente mak lori ba Tribunál entaun Tribunál absolve tiha. Entaun ida ne’e ha’u la’os krítika ba desizaun Tribunál ne’ebé mak iha, maibé ita iha ona tinan 20 nia laran, ita presiza halo avalizasaun ba sistema justisa”, nia hateten.
Nia dehan, atu aselera prosesu justisa ba ema hotu, fó espetasaun di’ak ba povu, entaun presiza halo refoma iha setór judisiáriu.
Rekorda katak Primeiru-Ministru Xanana Gusmão liuhosi despaixu númeiru 03/PM/VIII/2023, nomea antigu Ministra Justisa Lucia Lobato hodi lidera ekipa atu halo reforma justisa no halo revizaun ba Planu Estrátejiku Dezenvolvimentu (PED) 2011-2030 iha seitór justisa nian.
Jornalista: Natalino Costa
Editór : Zezito Silva





