DILI, 28 outubru 2022 (TATOLI)— Fundu Nasaun Unida ba Populasaun (UNFPA), sesta ne’e, selebra akordu kona-ba akizasaun parte datoluk ne’ebé sei fó ba Governu Timor Leste, hodi asesu ba rede fornesimentu globál iha setór saúde seksuál no reprodutiva.
Asinatura akizisasaun parte datoluk ne’e hanesan momentu istóriku ida ba Timor-Leste tanba sai hanesan kompromisu firme ida husi Governu ba nesesidade nasaun nian kona-ba sasán sira ba saúde reprodutiva no mós medikamentu sira ba saúde inan-nian.

“Ha’u hakarak aproveita biban ida ne’e, hodi kongratula Governu Timor-Leste ba inisiativa atu aloka rekursu doméstiku sira ba akizasasaun sasán sira salva moris nian, ne’ebé hatudu importánsia fundamentál ba Saúde Seksuál no Reprodutiva iha Timor-Leste no reprezenta mós konkretizasaun ba kompromisu sira ne’ebé hatuur ona iha estratéjia ba seguransa produtu saúde seksuál, reprodutiva no Polítika Nasionál Planeamentu Familiar, ne’ebé apoia husi UNFPA”, hatete, Reprezentante UNFPA iha Timor-Leste , Pressia Arifírin-Cabo, hateten iha nia diskursu iha SAMES-kampy alor ohin.
Akordu ba akizasaun parte datoluk ne’e fó dalan ba hamenus neineik hosi UNFPA hodi finánsia ba verba ne’ebé ajénsia UNFPA halo tomak dezde 2003 no sai hanesan dokumentu legál ida ne’ebé vinkulativu.
Iha MoU ne’e fó ba SAMES asesu katálogu ka lista hotu-hotu produtu UNFPA nian, la’ós de’it ba produtu saúde reprodutiva no ai-moruk saúde inan-nian, maibé mós ba produtu teste diagnóstiku nian, farmaséutika sira, instrumentu médiku sira ka kit emerjénsia Saúde Reprodutiva.
Nune’e, SAMES bele asesu rede fornesedór globál ho presu kompetitivu no produtu hirak ne’ebé ho nia kualidade garantidu.
Tanba ne’e, UNFPA haksolok tebes kontribui diretamente hodi atinje prioridade sira ne’ebé governu define ona iha planu estratéjiku ba saúde no planu estratéjiku ba dezenvolvimentu ba Timor-Leste, liuliu kona-ba kobertura ba kuidadu saúde universál no seguransa produtu saúde nian.
Durante períodu tranzisaun ida-nee, UNFPA sei kontinua servisu besik liu ho Ministériu Saúde Timor-Leste no SAMES hodi halo projesaun no ezersísiu kuantifikasaun, dezenvolvimentu pedidu aprovizionamentu nian, no planu distribuisaun produtu relevante sira iha rai laran, atu nune ‘e bele garante produtu sira ne’ e bele to’o ba utilizadór sira tuir prinsípiu garante kualidade produtu sira nian.

UNFPA mós kongratula Estadu Timor-Leste ba kompromisu estrordináriu ba Saúde no direitu seksuál no reprodutiva timoroan sira nian, no UNFPA hakarak atu kontinua sai parseiru eskolla governu Timor-Leste nian, nune’e bele hatan ba nesesidade planeamentu familiár no ikus mai hakotu mortalidade materna ne’ebé bele prevene no Evita.
Iha fatin hanesan, Diretór Autonómo Medikamentu no Ekipamentu Saúde SAMES), Santana Martins, afirma katak akordu ida ne’e loloos avansa iha trimestre dahuluk, maibé iha kestaun seluk foin hahú iha trimestre dahaat nian.
“UNFPA apoia iha aprovizionamentu nian ba planeamentu familiár mai to’o servisu balun ne’ebé mak ita iha jestaun armazeneamentu ba to’o iha distribuisaun”, katak Santana Martins.
SAMES hanesan instituisaun ne’ebé mak iha faze dezenvolvimentu nakloke-aan hodi husu tulun apoia ba parrseiru sira espera katak ho Governu iha tinan ida ne’e iha komitementu atu aloka orsamentu ketak ba iha planeamentu familiár hodi bele kompras mesak .
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Florencio Miranda Ximenes





