DILI, 16 Jullu 2025 (TATOLI) — Prezidente Ezekutivu Sanggar Santo António no Koordendadór Dansariña ba Jogu CPLP, Domingos Flaviano Freitas, esplika vestuáriu lafatik ne’ebé sei uza iha abertura jogu CPLP ne’e la’ós dansa kultura, maibé dansa kriativu foun.
Nia esplika, loos duni daudaun públiku haree imajen vestuáriu lafatik ne’e preokupa maibé tanke hanoin katak ne’e arte oinsá mak transpforma buat ida sai furak.
Nia dehan, iha abertura jogu CPLP ne’e iha tipu dansa oinoin maka aprezenta hahú husi dansa orijinál, tradisionál, kreativu foun, dansa modernu no dansa kontemporáriu (contemporânea), entaun dansa vestuáriu Lafatik ne’e hola parte iha tipu dansa kriativu ne’e.
“Ida-ne’e obra ema ida nian no dansa uza vestiáriu ne’e tipu dansa kreativu foun ho sentidu estéstika husi natureza hodi fó talenta mai kriadór hodi haburas di’ak liután sai obra arte foun ida kriasaun movimentu dansa ne’e rasik,” Domingos Flaviano Freitas, hateten iha CCD, Dili, kuarta ne’e.
Nia esplika, signifika husi vestuáriu Lafatik ne’e mak oinsá mak bele uza buat ida sai fali buat seluk.
“Ida ne’e ha’u mak konsep (konseitu) kriasaun foun, laiha relasaun ho dansa kultura tanba ita iha tradisaun barak ne’ebé bele transforma tanba ha’u eskola kona-ba arte nian entaun kompreende,” nia katak.
“Mensajen mak ita Timór ne’e iha tradisaun barak maibé ita seidauk uza halo didi’ak buat ne’e sai estétika ida. Entaun husi kreativu ne’ebé ita halo hatudu ita Timór tenke kreativu barak atubele aproveita rikusoin sira bele eksporta ba li’ur,” nia dehan.
Nia subliña, totál Lafatik ne’ebé uza sai vestiáriu ne’e hamutuk 4.800 ne’e no sosa husi munisípiu Mantutu-Ilimanu, Likisá no Dili, Taibesi.
“Ami fó rendimentu ba komunidade sira-ne’ebé homan tanba ami sosa husi sira hatudu iha eventu boot nune’e komunidade fa’an na’in sira mós sente hola parte hotu iha eventu ne’e,” nia dehan.
Tuir nia, totál orsamentu sosa Lafatik ne’e bele konta husi rihun $5 to’o rihun $9 tanba folin la hanesan, ema ne’ebé sei hatais ne’e hamutuk 200.
Ministru Juventude, Desportu, Arte no Kultura, Nélio Isaac Sarmento, hateten relasiona vestuáriu Lafatik ne’ebé públiku krítika ne’e normál, maibé tenke komprende mós arte (seni) ne’e.
“Ita kuandu laiha arte ita hanoin katak buat hotu ne’e tuir ita-nia matan haree, maibé kuandu ema ne’ebé iha arte ka seni nia hatene oinsá mak nia bele interpreta. Iha buat hotu-hotu iha-ne’ebá ho nia orijinál maibé bainhira kuandu ita iha arte oituan kriativu oituan buat hotu-hotu sei sai furak,” nia katak.
Nia fó ezemplu, karik ema iha fuuk kritin maibé bainhira nia haree sente nia fuuk halo fali modelu seluk, ida-ne’e iha arte ida oinsá mak muda fuuk ne’e sai modelu di’ak atu ema dehan fuuk ne’e kapaas.
“Ha’u halo komparasaun hanesan ne’e ba dansariña sira-ne’ebé atu hatudu iha abertura jogu CPLP. Buat ida-ne’ebé ha’u orgullu la’ós tanba Lafatik la’ós tanba dehan arte ne’e, buat ida ne’ebé ha’u orgullu ne’e mak sé sira uza produtu tradisionál Timor nian, ita-boot sira hatene osan hira mak ita sosa ona ba inan-aman ne’ebé halo negósiu ki’ik oan ne’e, osan hira mak ba sira ona, purtantu sira mós simu benefísiu husi jogu desportiva CPLP ne’e, ida-ne’e mak ita tenke hanoin liu,” nia dehan.
Tuir nia, ne’e fazparte kultura Timor-Leste nian, tanba Lafatik ne’e baibain uza ba tahek foos, batar no seluk tan, maibé bele uza ba buat arte oituan.
“Ita-boot sira bele haree mundu ohin loron ita haree ita ko’alia kona-ba eransa, plástiku sasán fo’er sira ne’ebé ita soe iha sampah ne’ebá ita bele halo sai tiha vestidu di’ak ida, furak loos maibé mai husi buat-ne’ebé fo’er, entaun ha’u hakarak bolu atensaun katak só ema ne’ebé iha neon arte mak bele halo interpretasaun ne’ebé furak,” nia konklui.
Jornalista : Arminda Fonseca
Editór : Evaristo Soares Martins
