iklan

JUSTISA, HEADLINE

Tribunál aplika pena efetivu tinan lima ba António da Conceição

Tribunál aplika pena efetivu tinan lima ba António da Conceição

Embaixadór Timor-Leste iha Jenebra, António da Conceição “Kalohan”. Imajen Tatoli/António Gonçalves.

DILI, 08 janeiru 2024 (TATOLI) – Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili segunda (8/1) liuhosi akordaun Juiz ne’ebé kaer Prosesu Ivan Suritai deside pena efetivu tinan lima ba arguidu antigu Ministru Komérsiu Indústria (MCI), António da Conceicao, ba krime partisipasaun ekonómia no negósiu ne’ebé previstu iha artigu 279 númeru 2 hosi Kódigu Penál Timor-Leste, tanba julgamentu faktu sira provadu katak arguidu komete krime ne’ebé Ministériu Públiku imputa ba arguidu iha nia akuzasaun.

Tribunál mós apika pena efetivu tinan haat ba arguidu Apolinario dos Santos Asuncao ba krime partisipasaun ekonómia no negósiu ne’ebé previstu iha artigu 279 númeru 2 hosi Kódigu Penál Timor-Leste tanba julgamentu hatudu faktu provadu hotu katak arguidu nia envolvimentu iha kazu ne’ebé Ministériu Públiku imputa iha nia akuzasaun.

Arguidu Domingos Goveia ne’ebé nu’udar nain ba empreza Hugo Amor Unipessoál Lda, Tribunál absolve hosi krime administrasaun danoza no aplika pena indemizasaun ho valór kuantia $17.000 tanba arguidu nian hahalok ne’e hamósu ona prejuizu ba estadu ho valór $ $17.000.

Maibé molok arguidu Domingos Goveia devolve osan ho montante $10.000 nune’e ho desizaun Tribunál nian ne’e arguidu iha obrigasaun atu selu osan balun tán hosi valór prejuizu ne’ebé mak iha.

Rekorda katak Arguidu António Conceição asume kargu MCI, hahú iha 2012-2015

Iha 30 jullu 2015, António Conçeião uza nia poder hanesan ministru indika uluk Empreza Hugo Amor Unipessoal Lda atu implementa projetu eskavasaun ba fatin masin Atabae Postu Administrativu Atabae Munisípiu Bobonaro.

“Haree ba arguidu nia asaun ne’e maske nia hatene hatene katak prosesu ne’e la tuir regra aprovizonamentu, tanba ne’e Ministériu Públiku hato’o ba Tribunál katak faktu sira ne’ebé Ministériu Públiku imputa iha akuzasaun sufisiente para husu Tribunál kondena arguidu António Conçeiçao komete krime partisipasaun ekonómia no negósiu”, Juiz Prosesu Ivan Suritai, deklara iha sala julgamentu TJPID, segunda ne’e.

Arguidu Apolinario dos Santos Asunção hetan pena efetivu tinan haat hosi Tribunal tanba tuir Juiz Prosesu Ivan Suritai, esplika katak arguidu momentu ne’e asume kargu nu’udar asesór iha Gabinete Ministru MCI, maibé arguidu halo funsaun rua.

Juiz dehan, arguidu momentu ne’e halo funsaun ida hanesan asesór iha Gabinete Ministru MCI no funsaun seluk mak hola parte hanesan ekipa juri hodi aprova Empreza Hugo Amor Unipessoál Lda ba projetu eskavasaun masin iha Atabae.

“Tribunál entende katak arguidu nia hahalok ne’e viola prinsípiu inkompatabalidade tanba halo funsaun rua no Tribunál entende mós katak arguidu momentu ne’ebá hanesan pesoál ne’ebé apoiu Ministru António Conceicao, nia hatene katak prosesu ne’ebé mak minstru halo la tuir prosesu aprovzionamentu, maibé arguidu husu ministru aprova hodi fó oportunidade ba Empreza Hugo Amor Unipessoál Lda hodi halo projetu eskavasaun masin fatuk iha Atabae to’o hamósu prejuizu ba Estadu Timor-Leste”, nia afirma.

“Tanba ne’e haree ba Ministériu Públiku nian akuzasaun ne’ebé imputa ba arguido, Tribunál laiha dúvida hodi aplika pena efetivu tinan haat ba arguidu Apolinario”, Juiz hateten.

Enkuantu arguidu Domingos Goveia ne’ebé nu’udar nain ba Empreza Hugo Amor Unipessoál Lda Tribunál ne’ebé mak momentu MCI fó fiar hodi kaer projetu eskavasaun Tribunál absolve hosi krime administrasaun danoza no aplika pena indeminizasaun ho valór kuantia $17.000.

Tanba arguidu nian hahalok ne’e hamósu ona prejuizu ba Estadu ho valór $17.000, maibé antes ne’e arguidu selu uluk ona osan $10.0000.

Juiz hateten, ida-ne’e mak desizaun Tibunál Judisiál Primeiru Instánsia nian.

“Ida ne’e desizaun Tribunál nian, kazu ne’e iha ona tranzita en-julgadu, kuandu parte relevante la konkorda ho desizaun ne’e mak liuhosi nia defeza bele hatama rekursu ba Tribunál hodi kontesta Tribuál Judisiál Primeiru Instánsia nia desizaun”, nia dehan.

Hatan kona-ba desizaun Tribunal, Defeza hosi António Conceicao, Advogadu Privadu Pedro Camões, hateten nia seidauk koalia buat ruma relasiona ho pena ne’ebé nia kliente nain rua hetan tanba seidauk simu karta eskrita ruma hosi Tribunál.

“Ha’u seidauk bele koalia buat ruma tanba ha’u simu karta eskrita ruma hosi Tribunál”, nia  konklui.

Arguidu ASS, iha agustu 2015 to’o iha loron akontesmentu, nia hetan indikasaun hanesan apontamentu polítika, iha Gabinete Vice Ministru nu’udar ofisiál relasaun servisu, no iha 2017, nia hanesan Asesór iha Gabinete Vise Mınistru.

Arguidu ASS mós iha loron akontesimentu, nia mós nu’udar Vise Koordenadór 1 ba Sentru Produsaun Masin-Atabae.

Arguidu DGM nu’udar Diretór no mós nain ba EmprezaHugo Amor Unipessoal, Lda. Arguidu AC, ASS no DGM sira koñese malu di’ak (hanesan fundadór no mós militante ba Partidu Demokrática (PD).

Iha loron (30/07/2015), Arguidu AC uza nia poder hanesan Ministru MCIA, deside hodi hatudu uluk ona empreza Hugo Amor Unipessoal Lda, maka implementa projetu eskavamentu ba fatin masin Atabae.

Iha loron (22/08/2015) Sentru Produsaunı Masin – Atabae aprezenta karta aplikasaun proposta ba Ministru MCIA altura arguidu AC hodi husu apoiu orsamentu ho montante $ 350,000.00, Proposta refere prepara husi arguidu ASS.

Hodi nune’e Constácio Pinto wainhira asume kna’ar hanesan ministru truka arguidu AC nia  kontinua ho despaixu ne’ebé maka iha ona.

Ministériu Finansa halo pagamentu utiliza fundu subvensaun públika ba Sentru Produsaun Masin hodi indika iha CPV naran benefisiáriu Manuel Mendes hanesan Xefe Grupu ba Sentru Produsaun Masin – Atabae, pagamentu uza fundu subvensaun publika ho montante orsamentu

$303, 489.80. (rihun atus tolu tolu dolar atus hat Walu nulu resin sia no sentavu walu mulu)

Ministériu Finansa efetua pagamentu dala rua ba Sentru Produsaun Masin hanesan pagamentu iha loron iha (13/11/2015) ho montante $121, 395.92 (rihun atus ida rua nulu resin ida dolar atus tolu sia nulu resin lima no sentavu sia nulu resin rua), no iha loron hanesan efetua mós pagamentu ho montante $182,093.88 (rihun atus ida walu nulu resin rua dolar sia nulu resin tola) ho totál pagamentu $303,489.80; (rihun atus tolu tolu dolar atus hat walu nulu resin sia no sentavu walu nulu).

Fundu refere, Governu atravez MCIA transfere ba konta BNCTL, konta ne’ebé pertense ba Sentru Produsaun Masin.

Arguidu ASS, MM no mós EG nu’udar responsável ba konta Sentru Produsaun Masin Atabae.

Iha loron (27/09/2025) asina kontratu entre Empreza Hugo Amor Unipessoal, ho projetu nain maka MM hodi hala’o konstrusaun ba fatin indústria kiik, Produsaun Masin Cutubaba tuir dezeñu no BoQ iha area Sulilaran no mós Beacou, (rihun atus ida, rua nulu resin ida, dolar atus tolu sia nulu resin rua no sentavu tolu nulu resin rua).

Kontratu refere prepara husi arguidu ASS hodi fó ba Empreza Hugo Amor Umpessoal, ho MM hodi asina.

Maibé tuir valór ne’ebé maka mensiona iha BoQ I  ho totál $143,489.78 (rihun atus ida hat nulu resin tolu dolar atus hat ualu nulu resin sia no sentavus hitu nulu resin ualu) no  BoQ II ho montante $144, 519.64 (rihun  atus  ida  hat nulu resin dolar atus  lima sanulu sia no sentavus  nen nulu resin hat) ho valór globál $288,009.42 (rihu atus rua walu nulu resin walu dolar sia no sentavus  hat nulu resin  rua), valór refere diferénsia ho valór iha kontratu BoQ.

Iha implementasan kontratu Empreza Hugo Amor Unipessoal, altera dezeñu no mós BoQ ba item lima ba konstrusaun armajen Masin Fatin, iha area Sullaran no mós área Biacuo ho montante globál ba alterasaun $3.937.72 (ribun dolar atus sia tolu nolu resin hitu no sentavu hitu nulu resin rua).

Alterasaun ne’ebé arguidu DGM hala’o hanesan, Pasang Dinding Gedek Bambu 120 m² ho presu unitáriu $5.00 no totál orsamentu ba sub item refere ho montante $600,00; Pasang lantai zu 44 m² ho nia presu unitária $22,70 ho totál orsamentu $ 998.80; Pasang pitu kuseng 0.072 kubiku m² ho totál orsamentu $40.86, Pasang Pintu Klam 8 m² ho nia prosesu unitáriu $37.40, totál orsamentu $37.40 ho totál orsamentu $299.20; Pasang ensel 6 stel, ho na presu unitáriu $5.00 ho totál orsamentu $30.00.

Arguidu DGM nu’udar nain ba Empreza Hugo Amor Unipessoal, troka item lima refere ba fali Plastik Membrane restu.(ribun atus rua walu nulu resin malu dolar sia no sentaru hat nulu resin rua) dolar amerikanu.

Arguidu simu pagamentu tuir BoQ maibé servisu montanjen la tuir tuir BoQ (area Sulilara no Beacon), no prejudika fundu Estadu ho montante $13,650.00 (rihun sanulu resin tolu atus nen lima nulu) ba de’it instalasaun bomba bé.

Arguidu ASS sai hanesan ekipa tékniku husi MTCI ho funsaun halao monitorizasaun ba servisu refere iha área Sulilara no Beacou.

Maibé arguidu ASS nu’udar apontamentu polítika, iha Gabinete Vise Ministru hanesan ofisiál relasaun servisu no mós hanesan asesór iha Gabinete Vise Ministru, la halao nia kna’ar ho didiak hodi ezije ba empreza no mós xefe grupu hodi kumpre tuir dezeñu no mós BoQ ne’ebé maka iha ona, tamba arguidu mós hola parte iha grupu Sentru Produsaun Masin refere.

Arguidu AdC hatene katak akizisaun hothotu uza subvensaun Públika tenke hakruk ba rejime jurídiku aprovizionamentu. Mezmu hanesan ne’e arguidu AdC aproveita nia funsaun hodi simu, proposta ne’ebé hato’o husi Empreza Hugo Amor Unipessoal, Lda, hodi aseita, hodi indika iha nia despaixu atu empreza refere, maka implementa kontrusaun Industriál Masin Cutubaba-Atabae,

Hahalok arguidu AdC refere viola regra aprovizionamentu no regra utilizasaun fundu subvensaun públika.

Arguidu AdC sei iha relasaun kolega no iha ligasaun ho partidu ne’ebé maka arguidu haknar aan ba ho Diretór Empreza Hugo Amor Unipessoal, Lda.

Tuir Regra aprovizionamentu arguido AdC deve hato’o impedimentu no inkompatabilidade hodi ajudika iha kontratu refere, kona-ba faktu interpozisaun profile kompañía ba kostrusaun refere, maibé arguidu la halo ida-ne’e hodi fó benefisiu ba arguidu DGM.

Arguidu ASS, hanesan apontamentu polítika, iha Gabinete Vise Ministru nu’udar ofisiál relasaun servisu, no iha tempu hanesan nia mós asume kna’ar hanesan Vise Koordenadór 1° ba Sentru Produsaun Masin-Atabae ne’ebé maka sai hanesan benefisiáriu ba programa kooperasaun mikro negósiu kooperativa no indústria ho fundu subvensaun públika.

Arguidu ASS inkompatabilidade hodi ezerse tan atividade seluk ne’ebé maka hetan finansiál husi Governu atravez MCI.

Mezmu Arguidu ASS hatene nune’e, nia deside hodi intervene iha kontratu kostrusaun armajen Masin Fatin hanesan prepara rasik proposta, prepara kontratu, inklui halo fiskalizasaun no fó orientasaun ba Empreza Hugo Amor Unipessoal, Lda, hodi la kumpre servisu sira ne’ebé mensiona iha BoQ hodi fó benefísiu la patrimónia ba nia aan no mós benefisia direta hosi Empreza Hugo Amor Unipessoal, Lda.

Arguidu ASS, la hato’o impedimentu liga ho kontratu konstrusaun Armajen Masin Fatin mezmu nia hatene katak nia mós tama iha estrutura Sentru Produsaun Masin, no nia mós iha relasaun di’ak hanesan kolega ho arguidu AdC no DGM (Nain/Direktor kompañia Hugo Amor Unipessoal,Lda.).

Arguidu ASS, hatene katak hahalok refere kontra lei mezmu hanesan ne’e nia kontinua viola hodi hetan ba nia vantanjen patrimoniál no mós benefisiu ba EmprezaHugo Amor Unipessoal, Lda.

Arguido DGM nu’udar Diretór no mós nain ba empreza iha dever ida hodi halao servisu tuir kontratu ne’ebé nia asina ho responsável Sentru Produsaun Masin Atabae utilizandu fundu subvensaun aloka ba sentru refere husi Governu atravez MTCI.

Mezmu hanesan ne’e arguidu DGM nia hatene katak nia la halao serviu no interese ne’ebé maka depozita ba nia hodi halo alterasaun ba item sira iha BoQ,

Maske nune’e, hanesan arguidu DGM falsamente hato’o invois husu pagamentu 100% tuir valór iha BoQ, mezmu nia hatene katak iha item lima BoQ no mós item bomba bé la tuir ona valór ne’ebé maka mensiona iha BoQ.41. Arguidu DGM hatene katak hahalok hanesan halo alterasaun ba BoQ no dezeñu inklui hato’o falsamente invois hodi husu pagamentu tuir BoQ, ne’e krime maibé arguidu kontinua halo hodi benefisia nia aan rasik no mós nia empreza.

Arguidu sira hatene katak hahalok favorese malu no la tuir prosediemtu legál ne’e proibidu maibé sira kontinua desidi hodi fó vantajen ba malu.

Arguidu sira hakarak fó no hetan benefisia ba malu sira komete faktu refere ho livre, deliberada no voluntariamente, hatene katak hahalok refere krime maibé sira la para hodi hamosu prezuiju ba Estadu RDTL.

Arguidu sira-nia konduta kauza prejuizu ba Estadu RDTL ho totál prejuizu ba sub item 5 no bomba bé iha area Suliraran no mós area Beacou ($ 3, 937.72 +$ 13,650.00) ho montante global $ 17,587.72 (rihun sanulu resin hitu, dolar atus lima walu nulu resin hitu no sentavu hitu nulu resin rua).

Arguidu DGM konfesa katak nia rasik maka aprova rasik osan ne’ebé maka nia hetan ho meius falsifikasaun no Arguidu ASS hodi konsege hasai osan Estadu ne’ebbé benefisia sira nia aan no empreza.

Ho nune’e, arguidu sira hanesan, AdC hanesan autór ba prátika krime partisipasaun ekonómia em-negósiu previstu no punidu tuir artigu 279, númeru 2 kódigu penál, arguidu ASS hanesan autór ba prátika krime partisipasaun ekonomia negósiu previstu no punidu tuir artigu 279, númeru 1, 2 Kodigu Penál no Arguidu DGM hanesan autór ba prátika krime Administrasaun da Nosa previstu no punidu tuir artigu 274, númeru 2 Kódigu Penál.

Jornalista: Natalino Costa

Editór : Zezito Silva

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!