iklan

EKONOMIA

Profesór 150 husi Portugál hanorin iha eskola CAFE

Profesór 150 husi Portugál hanorin iha eskola CAFE

Eskola CAFE Viqueque selebra loron mundiál ho atividade desportiva, iha resintu eskola, Beloi, kuarta (01/06). Imajen Tatoli/Vitorino Lopes da Costa

DILI, 23 abríl 2024 (TATOLI)—Koordenadór Timoroan ba Projetu CAFE, Rojer Rafael Soares, hateten profesór portugés hosi portugál hamutuk 150 hanorin iha eskola CAFE iha territóriu.

“Iha munisípiu sira hotu eskola CFAE iha, ne’e husi pre-eskolár to´o ensinu sekundária, tinan ida-ne’e profesór Portugés sira mai ho nia númeru hamutuk 150, sira to’o kedas iha fulan-janeiru, maihusi portugál 19 to’o Timór 22, no sira hahú kedas ho anu letivu foun. Normalmente iha tinan hirak liubá ne’e profesór sira sempre tempu demora uitouan ke implika prosesu aprendizajen. Maibé tinan ida-ne’e, ita hahú kedas ensinu ho data ne’ebé diresaun kurríkulu define ona,” nia dehan ba Tatoli iha nia kna´ar fatin, Vila Verde, tersa ne’e.

Koordenadór ne´e hatutan, hosi profesór 150 ne’e koloka ba eskola CAFE sira hotu iha territóriu Timor-Leste, ne´ebé reforsa husi profesór timoroan sira hamutuk ema na´in-223.

“Maibé agora ita rekruta profesór foun tan ne’ebé profesór timoroan ne’e ita bele dehan besik ona 300. Númeru ne’ebé seidauk sufisiente tanba eskola CAFE iha Timor tomak ne’e sei barak no sei presiza profesór sira, entaun prosesu rekrutamentu ne’e la’o hela,” nia dehan.

Nia hateten, formandu sira iha área edukasaun nian ne’ebé ramata iha Universidade Nacional  Timor Lorosa’e (UNTL) ne’ebé kanaliza mai eskola CAFÉ ne´e, sira hetan formasaun husi profesór sira-ne’ebé hanorin Portugés, depois avaliasaun ne’ebé mak koordenadór profesór sira halo mak dehan sira bele entaun sira bele hanorin.

“Iha eskola CAFE mós iha estajiária sira-ne’ebé hamutuk 74 no sira foun ne’ebé tama tan ne´e iha na´in-30-resin, aumenta tan profesór tuan sira-ne’e besik 300-resin,” nia hateten.

Eskola CAFE iha Dili ne’e númeru estudante tinan-tinan aumenta, entaun estabelesimentu ne’e la to’o liuliu saladeaula, entaun dalabarak uza fali eskola públiku sira-ne’ebé mak iha espasu hanesan eskola ensinu sekundáriu tékniku vokasionál no turizmu iha Becora ne’e no eskola ida iha Nu’u Laran.

Objetivu fundamentál ida husi eskola CAFE ne’e mak atu promove lingua portugeza, se kompara nivel língua aprendizajen ba língua portugeza eskola CAFE ho eskola seluk, CAFE avansadu uitoan tanba prosesu aprendizajen ne’e ho lian portugés, profesór sira-ne’ebé hanorin labarik sira-ne’e mós obrigatóriu tenke ko’alia lian portugés.

“Nivel divulgasaun lian portugés ne’e iha CAFE intensiva liu tanba atividade ekstra kurrikulér barak mak hanesan poezia, leitura, promove lian Portugés. Atividade sira seluk hanesan liga ho literature, buat sira-ne’e mak sempre promove lian portugés no halo labarik sira hatene ko’alia no bele komprende lian portugés. Labarik sira ita hasoru sira ko’alia portugés, sira ko’alia portugés,” nia esplika.

Iha eskola ne’e, jestaun di’ak husi profesór portugés sira forma no tranzmite koñesimentu, forma oinsá hanorin lian portugés iha eskola CAFE, sira-ne’e haree exelente no ajuda alunu sira komprende lalais.

Ezemplu, nia dehan, iha kazu barak ne’ebé akontese ne´e labarik sira barak ne’ebé tama iha eskola CAFE lahatene lian portugés, maibé kuandu tama ona iha Oitavo ano no Nonu anu sira ko’alia portugés di’ak demais no iha nível rezultadu konkretu.

“CAFE sira iha munisípiu sempre okupa 1⁰ no 2⁰ lugar/ Iha 2023 ne’e, eskola CAFE Lospalos mak mellór alunu iha nivel nasionál. Ne’e signifika katak lian portugés ne’e promove makaas liu iha eskola CAFÉ. Profesór barak mak aprende lian portugés iha eskola CAFÉ, kompara ho fatin seluk tanba profesór malae ho Timor sempre komunika malu hela de’it. Ne’e, ha’u hanoin forma ida-ne’ebé ita bele promove ka divulga lian portugés iha ita-nia rain,” nia dehan.

Eskola CAFE kada tinan simu estudante baibain saladeaula ida estudante 30 to’o 32, labele liu ida-ne’e tanba ho nune´emak profesór sira bele kontrola no labarik sira fasil aprende lian portugés.

Iha anu letivu 2024, númeru alunu besik rihun 11 ne’ebé kobre hosi pre-eskolár to’o desimu segundu anu.

Kona-ba konsensoens eskolár, nia hateten, iha eskola seluk sira sura kada estudante hetan $2 maibé iha eskola CAFE kada fulan rihun $2 tanba haree ba kuantidade estudante.

Aleinde ne’e, nia hateten, merenda eskolár iha eskola CAFE ne’e jere husi profesór sira no orsamentu ba merenda eskola ne’e mak tuir padraun sentavu 0,42 ba kada alunu,

“Osan ida-ne’e ita-nia jestór eskola sira fó han husi pre-eskolár sira to’o funsionáriu sira mós han,” nia hateten.

Jornalista : Osória Marques

Editór        : Cancio Ximenes

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!