DILI, 16 Maiu 2024 (TATOLI) – Governu Timor-Leste liuhusi Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF) no Ezekutivu Xina diskute dezenvolvimentu setór kafé iha país no oinsá atu serbisu hamutuk hodi promove kafé Timór.
Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Marcos da Cruz, informa katak dezenvolvimentu setór kafé ne’e liuhusi hasa’e produsaun kafé iha rai-laran no asuntu ida ne’e importante tebes.
“Ne’e duni hasoru malu ho Governu Xina atu hatuur hanoin ida oinsá nasaun rua ne’e bele serbisu hamutuk aumenta produsaun kafé iha ita-nia rain, tanba iha sira-nia nasaun, iha provínsia ida naran Hunan mós prodús kafé ho kuantidade boot. Ne’e duni, ho diskusaun ne’e atu fahe informasaun ba malu hodi prepara planu ba oin”, Marcos da Cruz dehan iha Comoro, ohin.
Iha diskusaun ne’e, ministru mós informa katak kafé Timor daudaun ne’e kuda iha rai ektare rihun 79 iha munisípiu neen mak hanesan Ermera, Ainaro, Aileu, Manufahi, Liquiçá no Bobonaro. Maske nune’e, nia produsaun iha de’it tonelada rihun 12.
“Ha’u informa ba ita nia bainaka husi Xina katak ita-nia maneira kuda kafé ne’e ho modelu agroflorestál, signifika kuda mahon ba kafé katak kuda ai-horis fó mahon ba kafé. Depois kuda mós ai-han iha kafé nia okos, nune’e kada tinan bele prodús mós koto, talas”, nia relata.
Husi diskusaun ne’ebé parte rua halo, governante ne’e mós husu apoiu tékniku ruma atu ajuda ministériu, nune’e bele dezenvolve setór agrikultura, liuliu iha setór kafé atu hetan produsaun di’ak liu.
“Sira prontu atu haruka sira-nia tékniku ne’ebé matenek iha área kafé nian atu mai halo vizita bá ita-nia kafé sira iha munisípiu neen hodi hare direta oinsá ita-nia kafé ne’ebé moris iha fatin sira ne’e”, nia realsa.
Nune’e mós xefe delegasaun husi Xina, Li Xiaosa, kompromete hakarak mantein apoia Timor-Leste iha aáea importante sira, tanba Xina konsidera Timor-Leste nu’udar nasaun ida ne’ebé iha rai produtivu no potensiá ba agrikultura no iha okaziaun ne’e sira diskute kona-ba dezenvolve kafé iha Timor-Leste.
“Ami mai hakarak fahe informasaun ba ita hotu katak ami iha esperiénsia atu mai dezenvolve kafé iha Timór. Tanba ami mós tinan barak ona dezenvolve kafé iha ami-nia provínsia Hunan ne’ebé kafé sira dezenvolve ho di’ak tebes”, afirma.
Nia promete sei haruka sira-nia matenek-na’in balun iha área kafé nian atu halo koordenasaun ho tékniku sira iha Timor-Leste, nune’e bele halo vizita ba rai potensiál sira ne’ebé kuda kafé, nune’e bele hare besik liután oinsá nia prosesu dezenvolvimentu kafé sira hodi bele ajuda Ministériu Agrikultura hadi’a nia produsaun.
Rekorde katak, iha setembru 2022, Governu Repúblika Populár Xina, liuhusi Yunnan Association for Friendship with Foreing Countries, apoia ona fundu rihun $70 ba Asosiasaun Kafé Timor-Leste (ACT, sigla portugés) hodi hasa’e produsaun kafé no nia kualidade hodi responde ba merkadu mundiál no doméstiku.
Notísia relevante: Xina apoiu fundu $70.000 ba ACT hodi hasa’e produsaun kafé
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora





