DILI, 10 Setembru 2024 (TATOLI) – Papa Francisco hasoru malu, ohin, ho relijiozu sira iha Igreja Imaculada da Conceição, Katedrál Dili. Iha nia diskursu Pontífise husu ba sarani katólika iha Timor-Leste (TL) atu kontinua hametin fiar hanesan Ai-Kameli nia morin hodi halo ema hotu buka.
“Ha’u haksolok tebes mai iha imi-nia leet iha kontestu viajen ida ne’ebé ha’u tau ha’u-nia aan nu’udar peregrinu mai iha oriente. Ho ida ne’e, husu sarani sira kontinua hametin fiar hanesan Ai-Kameli hun ida ne’ebé tahan, matak hela de’it no forte bele sai boot no nakfuan nune’e imi mak disípulu misionáriu sira, ne’ebé simu ona perfume husi espíritu santu atu hamorin imi-nia povu nia moris”, Papa Francisco hateten.
Nia dehan presiza tebes moris tuir hanesan Ai-Kameli nia morin, tanba iha bíblia rasik tane aas Ai-Kameli ne’e bainhira haktuir Liurai-Feto Sabá nia vizita bá Liurai Salomão, hodi oferese Ai-Kameli ba nia.
“Maun-alin sira, inan-feto sira, imi mak mina-morin iha rai ida ne’e. Imi mak mina moris Kristu nian no símbolu ida-ne’e, la’ós buat foun ida ba imi iha-ne’e iha Timór. Loos duni, iha Ai-Kameli moris naresin, ho nia morin ne’ebé povu no nasaun sira seluk apresia no buka tebes”, Papa salienta.
Pontífise dehan keta haluha buat ida mina-morin ne’ebé simu husi Na’i tenke rai ho kuidadu, hanesan Maria husi Betánia ne’ebé rai didi’ak perfume espesialmente ba Jesus, sarani sira mós tenke rai didi’ak domin ne’ebé Maromak uza hodi hanorin moris loroloron nian.
“Atu mina-morin ne’e labele lakon ka mihis nia morin, ne’e signifika iha konxiénsia kona-ba don ne’ebé ita simu tiha ona hatene katak perfumu ne’e la’o ba ita. Maibé, atu kose Kristu nia futar ai hodi haklaken evanjellu no serbí ema ki’ak sira, ne’e signifika atu matan-moris neon-na’in ba ita-nia aan rasik, tanba mediokridade no laran-manas espirituál aat sempre hafuhu hela de’it ita”, nia husu.
Timor-Leste tenke ho gratidaun ba istória fiar ne’ebé misionáriu sira kari
Papa husu atu hotuhotu hateke ho gratidaun ba istória ne’ebé liu tiha ona haree ba fini fiar nian ne’ebé misionáriu sira kari tiha ona iha rai ida ne’e, ba eskola sira ne’ebé forma ona ajente pastorál sira no seluk tan.
“Maibé buat sira ne’e natoon ona ka seidauk loos duni, ita tenke halakan nafatin ahi fiar nian. Tan ne’e, ha’u husu labele haluha atu aprofunda doutrina sarani nian, atu sai tasak liuhusi formasaun espirituál, katekeze no teolójika. Tanba buat sira-ne’e hotu presiza atu haklaken evanjellu ba imi-nia kultura, nune’e mós ita presiza purifika ne’e husi forma no tradisaun tuan sira ne’ebé dala-ruma hanesan sioza”, Papa haktuir.
Nia dehan Timor-Leste iha buat di’ak barak ne’ebé furak iha nia kultura, espesialmente hanoin kona-ba fiar moris hias no fiar iha matebian sira-nia prezensa, maibé buat sira ne’e hotu tenke hetan purifikasaun nafatin iha roman evanjellu nian. Husi igreja nia doutrina tenke hakaas-aan ba iha knaar ida ne’e, tanba kultura no grupu sosiál hotu presiza tebes purifikasaun.
“Ha’u agradese ba Dom Norberto do Amaral ba liafuan ne’ebé nia ko’alia mai ha’u, hodi hanoin katak Timor-Leste nu’udar nasaun ida iha mundu nia rohan. Di’ak, ha’u hakarak dehan, presizamente tanba rai ne’e iha fronteira, no rai ne’e eziste evanjellu nia sentru, tanba iha Kristu nia futar fuan, hanesan ita hatene, buat sira ne’ebé eziste periferia iha rai nia ninin sai sentru,” nia tenik.
Evanjellu nakonu ho ema, figura no istória sira ne’ebé iha periferia hetan iha marjen sira, iha fronteira sira, maibé Jesus konvoka no sai protagonista sira esperansa ne’ebé mai husi fronteira ka rai nini, maibé Jesus bolu sira no sai nakfilak protagonista ba esperansa ne’ebé nia lori mai.
“Ha’u haksolok ho imi no tanba rai ida ne’e, imi mak Nai nia triplu sira hanoin ba naha todan no dezafiu sira ne’ebé ita-boot sira hasoru, ne’e halo ha’u hanoin hetan situasaun ida ne’ebé sujestivu tebes iha Evanjellu Saun João nian ne’ebé konta epizódiu ida ne’ebé kona-ba ternura no intimidade nian ne’ebé akontese iha uma Jesus nia belun sira, Lázaro, Marta no Maria,” nia haktuir.
Iha momentu ida han kalan hamutuk Maria habokon Jesus nia ain ho mina-morin kilógrama ida husi nardo neʼebé folin-boot, no nia hamaran ho nia fuuk. Uma nakonu ho mina-morin nia morin, Maria kose mina morin ba Jesus nia ain no mina-morin neʼe morin nakonu uma-laran too resin.
“Ha’u hakarak reflete ho imi uitoan ida ne’e, mina-morin Kristu nian no evanjellu, domin ne’ebé ita tenke rai didi’ak no ita simu vokasaun atu habelar. Rai didi’ak mina-morin, ida ne’e, habelar perfume ida ne’e. Ita medita kona-ba ida-neʼe. Rai didi’ak mina morin ne’e, ita sempre sente nesesidade atu filafali ba orijen ka don ne’ebé simu ona, hun husi ita-nia aan nu’udar ema kristaun na’i-lulik, konsagradu, konsgrada no katekista”, nia dehan.
Para subliña Timor-Leste iha abut istória kristaun nian ne’ebé presiza impulsu foun ida ba iha evanjelizasaun atu perfume evanjellu nian to’o ba ema hotu, rekonsiliasaun no pás nian hafoin liu tiha funu tinan naruk nian.
“Perfume kompaixaun nian ne’ebé tulun ema ki’ak sira atu hamriik filafali no hamosu serbisu boot atu hadi’a nasaun nia destinu ekonómiku no sosiál. Perfumu justisa nian kontra korupsaun no espesialmente imi tenke habelar perfume husi evanjellu ba buat hotu ne’ebé hatún ema no estraga ema nia moris kontra kanek sira ne’ebé hamosu vaziu interiór no terus oioin hanesan, alkolizmu, violénsia no falta respeitu ba dignidade feto nian.
“Jesus nia evanjellu iha kbiit atu transforma realidade nakukun sira-ne’e no hamosu sosiedade foun ida”, Papa konklui.
Notísia relevante: Papa Francisco fó bensa ema moras 100 iha Katedrál Dili
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora
