OEKUSI, 30 Abríl 2025 (TATOLI) – Iha Juñu 2025, Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, sei dezloka bá Indonézia hodi hasoru malu ho Prezidente Repúblika Probowo Subianto atu diskute kona-ba fronteira Naktuka tuir akordu uluk nian, entre Olanda no Portugál.
Iha ámbitu diálogu ho komunidade iha sub-rejiaun Pássabe, xefe Governu dehan nia prezensa atu esklarse kona-ba Naktuka atu labele sai problema.
“Hori uluk kedas, eis-Prezidente Susilo Bambang Yudhoyono, ha’u mós sei Prezidente Repúblika, komesa ko’alia kona-ba fronteira iha primeiru Governu. Nia mós buka atu hatene no dehan ba ha’u nune’e, ha’u hatene iha tempu funu, ema barak husi Indonézia nian bá halo natar iha imi-nia rai no balun mós hela iha Naktuka. Husu favór atu labele duni sira”, Xanana relata bainhira hala’o diálogu ho komunidade.
Notísia relevante: Governu responde preokupasaun opozisaun kona-ba kestaun Naktuka
Nia hatutan katak depoizde asume fali kargu nu’udar primeiru-ministru, kaer Governu no ko’alia ho Indonézia kona-ba fronteira nian, liuhusi enkontru iha Jakarta.
Iha sorumutu ne’e, militár (TNI) sira dehan akordu entre Portugál no Olanda ne’e nia fronteira liuhusi mota nia dalan. “Tan ne’e mak mota-ki’ik uluk, agora tama tiha mai mota boot daudaun ne’e, hodi sira ejize dehan hakerek iha akordu ne’e fronteira tuir mota, entaun Naktuka Indonézia nian”.
“Ha’u rasik bá to’o ne’ebá, ko’alia ho komunidade no lia-na’in sira, sira dehan la’e. Uluk ne’e iha duni mota ki’ikoan ida, maibé tinan atus ba atus, udan maka’as, sobu no muda mota ne’e mak agora daudaun mota Noel-besi. Tanba udan lori fatuk taka tiha mota-ki’ik, nune’e haree tuir mapa diskute bebeik, maibé sira dehan akordu mak tuir mota ne’e,” primeiru-ministru salienta.
Notísia relevante: UPF garante seguransa ba abitante sira iha Naktuka
Nune’e, diskusaun komesa la’o no beibeik, tinan ba tinan, tan ne’e ekipa husi nasaun rua ne’e tuur hamutuk no eis-Xefe Estadu Susilo Bambang husu katak kuandu ema husi sorin sei serbisu iha Naktuka konsidera sira no lalika duni.
“Maibé, faktu hatudu populasaun sira husi Oépoli laiha natar iha Naktuka, ko’alia kle’ur, nune’e militár sira dehan, mota-ki’ik uluk markasaun ne’e nu’udar fronteira no agora mak sai mota-boot iha sorin mai. Ne’ebé diskusaun la’o to’o tinan no kada fulan. Ida-ne’e problema tanba udan boot taka tiha mota-ki’ik ne’e, depois mota muda mai fali ita-nian”.
Nune’e, militár sira konkorda ona katak fronteira tuir mota-ki’ik uluk nian, maibé Naktuka tenki fahe ba rua, enkuantu Timor-Leste la konkorda, tanba ne’e povu Oekusi mak hela no halo natar iha área Naktuka.
“Tanba ne’e mak militár sira ho ekipa husi Timor-Leste tun fali bá fronteira uza drone atu buka markasaun sira uluk tau ona ne’e. Tan ne’e, ha’u mai fali bá ko’alia ho komunidade iha Naktuka hodi dehan ita ukun-aan ona, husik metru rua ka tolu husik ba, tanba halo ita ulun-moras, maibé ita-nia populasaun bele bá-mai no bele bá Fatuk Sinai a vontade”, dehan.
Notísia relevante:Xanana husu Naktuka-oan promove dame hodi hein solusaun ba problema fronteira terestre
Lembra katak, iha Janeiru 2024, xefe Governu bá Jakarta no hasoru malu ho Prezidente Jokowi atu asina akordu, maibé Xanana dehan rai ne’e lulik no bei-ala sira la husik atu monu, tanba hela loron ida atu asina akordu, iha kalan tuku 10h00, husi Timor-Leste rekomenda atu monta buat balun, maibé militár sira lakohi, tanba ne’e mak kansela asinatura ne’e.
“Ho Prezidente Jokowi no Prabowo ha’u ko’alia uitoan ona katak labele hanoin tan buat seluk. Ami sei tuir fronteira ida Belanda ho Portugál. Ida-ne’e mak Probowo mós aseita, ita atu hahú iha Fevereiru, [maibé] adia ba fulan-Juñu, tanba Governu Indonézia mós sei hadi’a sira-nia serbisu. Tan ne’e mak ita mós tenke komprende, husik lai ba, ha’u hakerek karta no dehan beibeik laiha tan diskusaun, fronteira tuir uluk nian”, nia afirma.
Xanana apela ba sidadaun hotu iha territóriu, liuliu Oekusi-oan, katak ema ko’alia lalika rona, maibé kontinua hala’o serbisu hodi hadi’a moris no prepara oan sira atu eskola ba futuru hodi lidera rai ne’e.
Notísia relevante: TL-Indonézia Konkorda Finaliza Àrea Naktuka
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editora: Maria Auxiliadora
