iklan

EKONOMIA, HEADLINE

TILOFE apela ba ema hotu atu tau importánsia ba konservasaun ambiente

TILOFE apela ba ema hotu atu tau importánsia ba konservasaun ambiente

Selebra Semana Mundu Tasi nian, funsionáriu husi institusaun Estadu sira halibur malu hodi hamoos fo’er iha tasi ibun no jardín sira hahú husi Praia dos Coqueiros to’o Palásiu Governu nia oin 3/6/2025. Imajen TATOLI/António Daciparu

DILI, 05 Juñu 2025 (TATOLI)–Komemora Loron Mundiál Ambiente 2025, Diretora Adubu Orgániku Timor-Leste (TILOFE), Zekcy Martins, apela  ba ema hotu atu tau importánsia hodi hametin lei no asaun reál sira iha konservasaun ambiente iha Timor-Leste.

“Apela ba ema hotu atu tau importánsia  hodi hametin lei no asaun reál sira iha konservasaun ambiente iha Timor-Leste. Tanba, protesaun ambientál la to’o ho regulamentu de’it, maibé tenke akompaña ho kompromisu loloos husi Governu no envolvimentu komunidade ne’ebé ativu,” Zekcy Martins dehan ba TATOLI iha nia kna’a fatin, kinta ne’e.

Nia esplika, maski Timor-Leste adota ona polítika ambiente internasionál oinoin no estabelese ona ministériu ambientál no ONG sira, iha realidade lei barak mak seidauk implementa ho efetivu.

“Ita iha duni lei oinoin no até kria programa kultura hanesan Tara Bandu, maibé nia implementasaun sei fraku hela. Ezemplu, laiha sansaun ne’ebé rigorozu ba sira-ne’ebé soe fo’er arbiru ka kaer animál fuik ho ilegalmente,” nia informa.

Jekcy hatutan katak Timor-Leste hetan ona finansiamentu husi Fundu Verde Klima, maibé nia impaktu ba sosiedade sei limitadu tebes. Tuir loloos, iha ameasa mudansa klimátika nia leet no inserteja tempu nian, kualidade rai no sustentabilidade ambientál depende tebes ba implementasaun polítika sira-ne’ebé loos no bele sukat.

TILOFE rasik hala’o programa prinsipál rua iha esforsu atu mantein sustentabilidade ambientál: produsaun adubu orgániku no konservasaun bee.

Tuir Zekcy, rai no bee mak elementu xave rua ne’ebé suporta malu hodi mantein ekilíbriu ekosistema nian. Adubu orgániku TILOFE prodús iha Ermera no distribui ona ba munisípiu oinoin seluk hanesan Aileu, Dili, Bobonaru, Manatutu, Baukau no Kovalima.

“Ami fiar katak rai ne’ebé saudavel mak fundasaun ba moris sustentável,” Zekcy esplika.

Ho kolaborasaun ho PERMATIL no Krúz Vermella Timor-Leste (CVTL-sigla portugeza), TILOFE halo reabilitasaun ba barajen naturál ne’ebé bele rai bee iha tempu bailoron ne’ebé naruk. Programa ida-ne’e to’o ona iha aldeia sira iha Munisípiu Ermera, Kovalima no Bobonaru.

“Ami mós kuda ai-horis hodi apoia konservasaun bee-matan sira, nune’e ema labele lakon bee-matan bainhira tempu bailoron to’o,” nia akresenta.

Atividade téknika sira, TILOFE tau importánsia atu eduka no halo advokasia ba komunidade lokál sira. Sira halo rutina diskusaun, treinamentu grupu no atividade sensibilizasaun nune’e ema komprende importánsia atu proteje ambiente.

“Ambiente labele proteje hosi parte ida de’it. Eduka komunidade ne’e importante tebes nune’e sira iha konxiénsia koletiva hodi envolve iha protesaun ambientál,” Jekcy dehan.

Jornalista: Felicidade Ximenes

Editór: Xisto Freitas da Piedade

 

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!