DILI, 20 Juñu 2025 (TATOLI)—Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPID), sesta ne’e, hala’o julgamentu ba kazu omesídiu ne’ebé envolve husi arguidu JC.
Kazu ne’e akontese iha 26 Abríl 2023 iha Fatuhada, Dili, bainhira arguidu JC fila husi serbisu fatin haree katak nia alin matebian David halo barullu hela iha sira-nia hela fatin, nune’e momentu ne’ebá arguidu JC ba hakalma nia alin ne’e tanba nia hahalok perturba ema-nia deskansa iha tempu kalan.
Maibé, arguidu nia alin David la rona no kontinua halo no arguidu ba fó hateten dala ida tan maibé arguidu nia alin kontinua la rona.
Nune’e, iha momentu ne’ebá, matebian David tama bá uma laran hodi kontinua halo estrundu hodi hakilar arguidu nia feen. Arguidu iha kuartu laran sai mai hodi hakalma, maibé arguidu nia maun-alin sira lamenta no hamutuk bá baku lisuk fali arguidu JC to’o arguidu monu bá rai.
Bainhira arguidu JC latan tiha iha rai, arguidu nia alin David kontinua fila ba arguidu nia feen hodi halo asaun agresaun fízika to’o hetan pankada.
La’ós to’o ne’e de’it, más matebian David fila bá nia maun arguidu JC hodi foti besi kanu atu baku mate arguidu, maibé la konsege tanba arguidu nia iis iha fali nune’e hamriik bá foti tudik hodi sona dala rua iha matebian David nia kabun parte loos nune’e rezulta David monu ba rai.
Liu de’it minutu balun, família sira seluk lori David bá hala’o tratamentu iha ospitál no arguidu JC nia ferik-oan bá bolu Polísia Eskuadra Dom Aleixo hodi lori arguidu submete ba investigsaun.
Arguidu JC nia feen-kaben ho inisiál CS fó nia depoimentu ba kazu ne’e katak arguidu JC ho David nu’udár maun alin rasik. Durante ne’e sira sira hela iha uma ida nia laran kle’ur ona, maibé laiha problema. Kuandu iha problema sira rezolve kedas.
Nia konfensa ba Tribunál katak, momentu ne’e, iha kalan ida bainhira nia la’en sai husi serbisu, nia haree nia alin David (matebian ona) hakilar ba mai nune’e nia hakalma tanba dehan kalan ona labele hanesan ne’e tanba perturba ema-nia deskansa.
CS haktuir, bainhira arguidu tama ba uma laran toba ona, arguidu JC nia alin David tama tuir bá uma laran hodi ko’alia lian boot hodi hakilar nia, nune’e arguidu sai mai ko’alia hodi hakalma maibé matebian David la rona no halo fali agresaun hasoru nia maun hodi tuda nia maun ho bikan to’o bikan ne’e fera iha nia oin laran.
Sasin hatutan katak ho asaun ne’e komesa mosu diskusaun to’o maun-alin sira seluk hamutuk baku lisuk arguidu monu ba rai no David foti besi kanu atu fai ba arguidu maibé la konsege tanba nia prima mak foti tiha besik kanu iha nia liman hodi hateten imi mesak maun-alin rasik, labele halo ida-ne’e bá o nia maun.
Nia tenik, maibé matebian David la rona hodi kontinua halo asaun to’o arguidu hadeer mai foti tudik hodi defende aan no sona matebian nia kabun.
Nia dehan, matebian halo tratamentu liu tiha semana rua mak foin husik iis.
Hafoin rona tiha depoimentu husi sasin, Ministériu Públiku (MP) ne’ebé reprezenta husi Prokuradór Luís Hernani Rangel iha nia alegasaun husu ba Tribunál atu aplika pena únika prizaun tinan 15 tanba arguidu JC nia hahalok prenxe ba elementu krime omesídiu agravadu ne’ebé previstu iha iha Kódigu Penál.
“Ministériu Públiku konsidera arguidu nia asaun ne’ebé oho nia alin ne’e prenxe duni ba elementu krime omesídiu agravadu tanba oho nia alin rasik. Kuandu oho nia aman ka inan no mós nia alin rasik, ne’e prenxe elementu krime omesídiu agravadu, tanba ne’e husu ba Trubunál aplika pena únika tinan 15 ba iha arguidu,” Luis Hernani Rangel deklara iha sala julgamentu.
Prokuradór ne’e fundamenta katak Ministériu Públiku konsidera sirkunstánsia sira-ne’ebé sasin aprezenta iha Tribunál ne’e atu haki’ak de’it moldura penál ne’ebé husi krime omesídiu agravadu ne’ebé Trubunál aplika ba arguidu.
Prokuradór Luís Hernani Rangel haktuir Ministériu Públiku konsidera asaun ne’ebé arguidu JC halo hodi oho nia alin David ne’e laiha liu lejitimisade defeza ne’ebé previstu iha artigu 48 no 49 husi Kódigu Penál Timor-Leste.
Nia konsidera katak arguidu momentu uza tudik enkuantu matebian nia alin David uza besi. Haree husi sirkunstánsia sira-ne’e mak arguidu nia asaun ne’e laiha lejitimidade defeza.
Enkuantu, defeza husi arguidu JC, Defensór Públiku Henrique Maria, hateten relativamente krime omesídiu agravadu ne’ebé Ministériu Públiku imputa ba arguidu JC la prenxe krime omesídiu agravadu tanba arguidu momentu ne’e halo asaun hodi sona matebian David ne’e lahó intensaun.
Nia dehan, momentu ne’ebá arguidu fó hanoin ba iha matebian katak labele hakilar ho lian maka’as tanba kalan ona no matebian nia asaun ne’e perturba ema nia deskansa kalan.
“Defeza haree katak arguidu laiha intensaun atu oho nia alin, maibé matebian nia hahalok inísiu ne’e mak to’o arguidu halo asaun ne’e,” nia afirma.
Defensór ne’e hateten, kazu ne’e laiha sirkunstánsia ida katak ligasaun ho grupu arte marsiál tanba de’it matebian nia maun arte rituál 77 no matebian husi organizasaun Ikatan Kera Sakti (IKS).
Tanba ne’e, defeza husu Tribunál atu halo alterasaun kualifikasaun jurídika ba krime omesídiu agravadu ne’ebé Ministériu Públiku imputa bá fali krime ofensa integridade fízika grave ne’ebé rezulta mortu grave. Atu ida-ne’e la’ós dolu ka arguidu oho nia alin ne’e ho intensaun. Tanba ne’e, defeza husu aplika pena tuir krime ofensa integridade fízika grave.
Hafoin rona tinan parte hotu, Tribunál halo adiamentu kazu ne’e ba loron 03 Jullu 2025 tuku 17:00 Otl hodi rona desizaun ikus.
Jornalista: Natalino Costa
Editór: Xisto Freitas da Piedade
