iklan

EKONOMIA, HEADLINE

Governu reafirma Timor-Leste – Austrália nia kompromisu ba dezenvolvimentu Greater Sunrise

Governu reafirma Timor-Leste – Austrália nia kompromisu ba dezenvolvimentu Greater Sunrise

Ministru Petróleu no Rekursu Minerál (MPRM), Francisco da Costa Monteiro. Imajen/Tatoli

HONIARA, 10 Jullu 2025 (TATOLI)—Governu Timor-Leste no Austrália reafirma sira-nia kompromisu hodi aselera dezenvolvimentu kampu gás Greater Sunrise, nu’udar parte ida hosi estratéjia nasionál hodi dudu kreximentu ekonómiku ba tempu naruk no moris-di’ak ba povu.

Ministru Petróleu no Rekursu Minerál, Francisco da Costa Monteiro, afirma iha nia entrevista eskluziva ho TATOLI durante hala’o misaun g7+ iha Illa Salomão, iha Heritage otél, kinta-ne’e.

“Polítika ita boot sira hatene klaru tebes, programa Governu nian trasa ona, ne’ebé barak tebes inklusivamente preparasaun la’ós de’it iha parte negosiasaun sira sei halo iha agora no tempu badak, maibé mos ita halo esforsu hanesan estabelesimentu kondisaun sira ne’ebé mak importante ba ita bele motiva ka insentiva investimentu boot (ne’ebé) aban bainrua mai ne’e”, Ministru Francisco Monteiro dehan ba TATOLI.

Nia subliña dezenvolvimentu infraestrutura hanesan Suai Supply Base no konstrusaun estrada ligasaun husi Zumalai bá Natarbora la’ós projetu mesak, maibé hanesan parte integrante husi inisiativa dezenvolvimentu Kosta Súl (Tasi Mane). Projetu ida-ne’e hein atu sai hanesan fundasaun ida ba kreximentu industriál, inklui dezenvolvimentu Greater Sunrise nian.

Notisia relavante : PR Horta rekoñese rezolve Greater Sunrise la fasil

Membru governu ne’e mós rekoñese prosesu negosiasaun la’o neneik durante fulan tolu liubá tanba eleisaun Austrália nian. Maski nune’e, situasaun agora hahú di’ak ona ho formasaun governu ne’ebé lidera hosi Primeiru-Ministru, Anthony Albanese, no hetan apoiu hosi Ministra Rekursu Austrália, Madeleine King, ne’ebé koñesidu ho nia komprensaun kona-ba asuntu sira ne’ebé relasiona ho Timor-Leste.

“Foin dadauk antes mai iha ne’e (Illa Salomão) iha sesta ne’e (04/07) ami enkontru online, komesa ko’alia fali konaba oinsá  maka atu intensifika lalais ona prosesu negosiasaun ne’e para finaliza aspetu legál no kontratu ba projetu nian, no mos atu bele finaliza lalais ona konseitu ba dezenvolvimentu Greater Sunrise”, nia esplika.

Nia mós hatete nasaun rua ne’e simu ho laran-haksolok rezultadu hosi Estudu Konseitu Greater Sunrise nian no prontu atu envolve ekipa tékniku hodi finaliza arranju legál no kontratuál sira ne’ebé nesesáriu.

Nune’e mós, Ministru Monteiro dehan Ministra Madeleine King afirma ona kompromisu Austrália nian atu kontinua ninia parseria estratéjiku ho Timor-Leste.

“Greater Sunrise maka projetu rekursu ida ne’ebé maka apoia dezenvolvimentu ekonómiku Timor-Leste nian no maximiza benefísiu sira ba parte hotu-hotu, inklui Austrália. Ho nune’e, Austrália no Timor-Leste iha kompromisu atu dezenvolve Greater Sunrise ba benefísiu longu prazu, ba ita-nia indústria rekursu sira. Ami simu ho laran-haksolok konkluzaun hosi Estudu Hili Konseitu Greater Sunrise nian foin lalais ne’e”, Ministra Madeleine dehan iha nia pájina ofisiál.

Estudu independente ida ne’ebé hala’o hosi konsultór internasionál Wood hosi fulan-Abril to’o Novembru 2024 konklui katak dezenvolvimentu hosi projetu Greater Sunrise iha Timor-Leste ne’e téknikamente no ekonomikamente viável. Estudu ne’e mós destaka potensiál ba benefísiu sosiál no ekonómiku sira ne’ebé signifikativu ba nasaun.

Berita terkait : Dokumentu sira ba dezenvolvimentu Projetu Greater Sunrise besik konklui

Governu Timor-Leste determina ona katak dezenvolvimentu hosi kampu gás Greater Sunrise, ne’ebé lokaliza maizumenus kilómetru 140 ba súl hosi tasi-ibun, sai nafatin hanesan prioridade estratéjiku ida. Projetu ne’e jere husi konsórsiu Sunrise Joint Venture, ne’ebé kompostu husi TIMOR GAP (56.6%), Woodside (33.44%), no Osaka Gas Australia (10%).

Dezenvolvimentu projetu kampu gás Greater Sunrise nu’udar prioridade nasionál ida, ne’ebé krusiál ba kresimentu futuru no dezenvolvimentu ekonómiku nasaun nian.

Jornalista : Cidalia Fátima

Editora    : Armandina Moniz

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!