DILI, 14 Outobru 2025 (TATOLI)-Ministériu Turimzu no Ambiente (MTA) liuhusi Diresaun Jerál Ambiente no Diresaun Nasionál Alterasaun Klimátika halo lansamentu programa integradu ho tema “Adapting to climate change and enabling sustenable land management through productiflve rural community”, ba parseria sira hodi minimiza degradasaun klimátika iha Timor-Leste.
Projetu ne’e nia alvu prinsipál atu hamenus degradasaun liuhusi promosaun jestaun rai sustentavél iha área baze hidrográfika (watershed), rua mak baze hidrografika mota Dasidaro no bazia hirdográfika ba mota iha Laclo liuhusi restaurasaun ba floresta hodi halakon prátika agrikultura insustentavél hanesan tesi ai no sunu-rai.
Koordenadór Jerál Ambiente, Alves Gomes Martins, hateten ohin sira halo workshop antes halo lansamentu ne’e Ministéria Turismu no Ambiente hamutuk ho Diresaun Jerál Ambiente no Diresaun Nasionál Alterasaun Klimátika, halo ona asesmentu ida ba iha hidrográfiku ne’ebé mak halo ona iha munisípiu Manatutu
“Ami iha komitmentu boot katak ho programa ida-ne’e sei bele tulun no hatan duni ba preokupasaun ne’ebe ohin loron povu tomak entrenta. Ha’u fiar katak ho programa ne’e bele fó benefísiu ba komunidade,” Koordenadór Jerál ne’e informa ba jornalista sira iha otél JL World, Kristu Rei, ohin.
Durante ne’e, nia dehan, sira identifika nesesidade prioridade sira-ne’ebé mak durante ne’e komunidade hasoru liuliu infraestrutura bázika saneamentu ba mudansa klimátika hodi fó impaktu boot ba rai-maran no komunidade la asesu ba agua potavél no degrasaun ba udan no bailoron naruk.
“Abastesimentu aihoris sira-ne’ebé ladun fó espasu favoravél ba komunidade, entaun ho programa ida-ne’e sei ajuda tebes komunidade oinsá bele redús nesesidade ne’ebé sai preokupasaun,” nia dehan.
Nia hatutan, haree kona-ba asaun komunidade nian ne’ebé gosta sunu-rai no tesi ai, Ministériu Turizmu no Ambiente iha programa ne’ebé Diresaun Nasionál Biodiversidade halomak tara bandu no halo sensibilizasaun polítika bandu tesi ai no sunu-rai, tanba tesi ai bele fó impaktu rai halai.
Ministeñériu Turismu no Ambiente mós halo liña koordenasaun ho Ministéria Agrikultura hodi halo medida prevensaun ba dezastre naturál.
Diretór Jerál Ambiente, Domingos Mesquita, informa atividade ohin ne’e hanesan resepsaun workshop ikus nian no lansa projetu integradu baze hidrográfia ne’e sei implementa iha Manatutu, Ainaru no Manufahi ne’ebé sei fó benefísia ba komunidade sira iha área balun ne’ebé sira identifika sai meta ba implementasaun projetu ne’e rasik.
“Ohin, ita lansa projetu ne’e para iha inísiu ita sei implementa servisu ne’e ho di’ak tuir planu ne’ebé iha no projetu ne’e sei implementa durante tinan neen hahú husi ohin,” Diretór Jerál ne’e relata.
Nia hatutan, antes sira inísia planu projetu ne’e parte kompetente sira halo tiha ona avaliasaun vulneravél integradu ba área sira-ne’ebé Governu atu implementa no iha sira-nia avaliasaun hatudu katak komunidade hetan problema ba bee-moos.
Enkuantu kauza husi problema ne’e tanba alterasaun klimátika, problema ne’e la’ós Timor-Leste mesak mak enfrenta maibé kuaze nasaun barak mk enfrenta hotu.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes





