iklan

HEADLINE, POLÍTIKA

MF aprezenta reforma atu hasa’e reseita doméstika no diversifika ekonomia

MF aprezenta reforma atu hasa’e reseita doméstika no diversifika ekonomia

Ministra Finansa, Santina Cardoso. Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 23 Outubru 2025 (TATOLI)-Ministériu Finansa (MF) atualiza ba Parlamentu Nasionál kona-ba reforma ne’ebé Governu hala’o atu hasa’e reseita doméstika no diversifika ekonomia iha rai-laran.

Ministra Finansa, Santina Cardoso, hateten reforma ne’ebé Governu halo mak oinsá hasa’e reseita doméstika no uza osan husi Fundu Mina-rai ba diversifikasaun ekonómika.

Governu tenta hadi’a lei sira ne’ebé sai hanesan barreira ba implementasaun, nune’e hadi’a Dekretu-Lei kona-ba Aprovizionamentu no Kontratasaun Públika atu fó dalan di’ak liután ba implementasaun projetu sira, ein termu iha transparénsia no akuntabilidade.

“Governu tenta iha 2026 lansa Eletronic e Procurement, tanba agora haree ita-nia prosesu aprovizionamentu só rejistu iha sistema kona-ba nia pagamentu”,Governante ne’e hato’o iha audiénsia públika kona-ba proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026, iha Parlamentu, ohin.

Nia aprezenta katak proposta OJE 2026 prevee millaun $55 hodi halo kapitalizasaun ba kriasaun Banku Nasionál Dezenvolvimentu Timor-Leste (BNDTL) atu fasilita empreza ki’ik, médiu ne’ebé banku komersiál sira seidauk fó kréditu. Tanba BNDTL nia objetivu la’ós atu kompete ho banku komersiál, maibé fasilita kréditu sai hanesan prioridade, liuliu iha setór produtivu.

Hodi informa mós katak investimentu iha Kosta Súl iha proposta OJE 2026 prevee millaun $50 ba Ministéiru Petróleu no Rekursu Minerál (MPRM) atu halo estudu iha Natarbora, jeotéknika survey prefeed ba planta LNG no prefeed planta LNG refinária no petrokímika no estudu marine facility, survey ba greater sunrise no Bayu Undan pipeline, no estudu impaktu ambientál ba hidrocarbon facility.

“Ita hatene indústria petróleu ne’e nesesita duni investimentu ida atu garante nia viabilidade ekonómika no serteza presiza estudu kle’an hodi hatene setór ne’e iha pontensialidade ba esplorasaun”, nia hateten.

Ministra dehan tanba situasaun presipísiu fiskál tenke haree ho didi’ak, maibé investimentu hirak ne’e atu asegura futuru iha potensialidade reseita ne’ebé hetan mós.

MF halo reforma ida-ne’e atu garante bainhira país hola parte iha Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN, sigla inglés). “Ita sei lakon reseita ne’ebé husi tarifa ka impostu mai husi custom nian. Entaun, atu kobre fali ida-ne’e, ita tenke introdús IVA [Impostu sobre Valór Akrexentadu]. Ida-ne’e ami haree hela, nune’e mínimu até Juñu 2026, ita bele iha sistema ida ne’ebé integradu ba administrasaun tributária nian, maibé iha mós funsaun ba VIP nian”, nia realsa.

Hodi salienta katak atu dudu setór privadu presiza iha kondisaun sira hanesan kolaterál, bele asesu ba kréditu. “Entaun, Governu mós haree hela atu halo kobertura fó títulu ba rai, nune’e setór privadu sira bele utiliza garantia empréstimu, bele fasilita mós investimentu infraestrutura ne’ebé ita iha, no garante liu ba investimentu husi rai-li’ur iha serteza ba investimentu ne’e rasik”, hateten.

Relasiona ba governasaun dijitál, ID úniku, haree oinsá Governu bele iha sistema ba identifikasaun ida de’it hodi fasilita ein termu halo desizaun ruma kona-ba programa no polítika Governu nian.

Iha reforma seluk, Komisaun Funsaun Públika nian ne’ebé tempu badak atu implementa reforma obrigatória ba funsionáriu públiku ne’ebé atinje idade 65.

Notísia relevante: https://tatoli.tl/2025/10/16/mf-aprezenta-vizaun-jeral-oje-2026-iha-seminariu-nasional-orsamental/

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!