DILI, 13 Novembru 2025 (TATOLI)—Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL) kapasita estudante sira husi Eskola Ensinu Báziku 30 Agostu, Koléjiu São José Operariu no Eskola Ensinu Sekundáriu Jerál 04 Setembru UNAMET Balide atu hasa’e estudante hirak-ne’e nia koñesimentu iha área Literásia Dijitál no Artificial Intelligence (AI).
“Asosiasaun Jornalista Timor-Leste hetan apoiu fundu husi SEKOMS hodi fasilita Forum Dijitál Literásia no Artificial Intelligence ba estudante sira iha eskola sira iha Munisípiu Dili, atubele komprende importánsia husi literásia dijitál no mós hasa’e koñesimentu saida mak AI,” Prezidente AJTL, Zevónia Vieira dehan ba jornalista sira iha salaun HAK, Faról, Kinta ne’e.
Zevónia hateten Timor-Leste adere ona ba Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku (ASEAN-sigla ingleza), nune’e presiza joven sira-nia koñesimentu no abilidade kona-ba utilizasaun internet ne’ebé ho saudavel no seguru.
Vieira akresenta matéria sira-ne’e aprezenta husi panelista sira hanesan Provedór Direitu Umanu no Justisa (PDHJ-sigla portugeza) ne’ebé sei ko’alia kona-ba direitu umanu no direitu dijitál.
Nia hatutan matéria AI nia parte sei aprezenta kona-ba sira-nia peskiza kona-ba AI no nia impaktu ba joven sira-ne’ebé mak uza média sosiál no AJTL rasik sosiliza literásia dijitál ba foin-sa’e sira no mós oinsá sira utiliza plataforma ne’ebé saudavel.
“Forum ida-ne’e hala’o durante loron ida de’it. Ne’e hanesan workshop no iha diskusaun ida-ne’e sei iha espasu ba joven sira, hodi halo diskusaun grupu. Aleinde ne’e, sira mós hato’o rekomendasaun ba Governu hodi buka solusaun ba problema ne’ebé mak sira identifika,” nia esplika.
Iha fatin hanesan, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Loro Dias Ximenes informa SEKOMS hamutuk ho AJTL kapasita formasaun literásia dijitál iha Timor-Leste ba estudante sira.
“Ohin ha’u mai abertura ba Forum Dijitál Literásia, liuliu hanesan formasaun ba joven no estudante sira, tanba Governu ida-ne’e servisu hamutuk ho organizasaun jornalista sira. Ohin ha’u mai iha AJTL nian, no ha’u mós bá iha Timor-Leste Press Union (TLPU) nian ne’ebé maka halo iha Suai no Same no antes ne’e mós Uniaun Profisaun Jornalista (UPJTL) halo iha Venilale ho Manatutu no ohin ha’u halo abertura ba AJTL iha Dili no AJTL halo ona dala rua iha Bobonaru no Likisá,” Expedito haktuir.
Nia dehan era dijitalizasaun avansada no teknolojia dalabarak ema uza telefone android liuliu joven sira dalabarak la uza ho di’ak, dalaruma sira simu infomasaun ne’ebé mak la tuir sira-nia hakarak.
“Dalabarak joven liuliu estudante sira bainhira asesu ba mídia sosiál no plataforma dijitál ne’ebé mak iha loloos bele hetan matéria eskola, maibé dalabarak sira simu infomasaun hanesan fake news (notísia falsa), tanba ne’e mak Governu servisu hamutuk ho organizasaun jornalista sira atubele fó formasaun ba joven sira atubele aumenta sira-nia abilidade hodibele uza mídia liuliu plataforma dijitál ho responsabilidade,” governante ne’e subliña.
Entretantu, estudante Eskola Koléjiu São José Operariu Balide, Shelometha da Cruz hateten sira sente kontente tanba asosiasaun jornalista ne’e bele fasilita Forum Literásia Dijitál ba sira, nune’e ba futuru sira bele utiliza AI ho di’ak.
“Ha’u sente orgullu tanba hanesan estudante ami presiza tebes matéria kona-ba AI nune’e iha futuru utiliza AI ho di’ak,” Shelometha da Cruz tenik.
Jornalista: Osória Marques
Editór: Xisto Freitas da Piedade




