DILI, 21 Janeiru 2026 (TATOLI)—Xefe Departamentu Unidade Medisina Interna iha HNGV, Gustavo da Cruz, hateten Iha tinan 2025 pasiente hamutuk 129 mak fase raan iha Hospitál Nasionál Guido Valadares no husi númeru ne’e na’in-lima lakon vida.
“Kona-ba pasiente sira ne’ebé mak durante ne’e fase iha raan iha Hospoitál Nasionál Guido Valadares hahú husi tinan 2012 to’o 2025 hamutuk 129. Husi númeru ne’e na’in lima lakon vida no 124 kontinua halo tratamentu iha departamentu Handmodalyze, kompostu husi feto 81 no mane 43,” Gustavo da Cruz hateten ba jornalista sira iha HNGV, Bidau Tokoh Baru, ohin.
Nia esplika, dadus sira ne’e akomuladu hahú husi tinan 2012 to’o 2025, tanba kedas ezisténsia unidade Handmodalyze tanba iha mós iha pasiente sira-ne’ebé mak husi kedas 2012, tratamentu fase raan,
“Pasiente sira-ne’ebé mak akomuladu, tanba husi númeru ne’e maiória ita-nia feto sira. Uluk, ita-nia pasiente sira kauze feto no mane hanesan de’it, diferensa rua ka tolu de’it, agora ne’e feto barak liu mak mane ne’e mak ita iha feto 81 no 43,” nia hateten.
Nia infoma, iha inisiu fulan-Janeiru tinan 2026 hahú husi loron 01 to’o 21, iha pasiente foun hamutuk na’in-sia (9) no na’in husi na’in-sia (9) ne’e na’in-tolu lakon vida no na’in-ida (1) rekupera fali.
“Ita mós pasiente foun ne’ebé mak parese orsida ou aban halo tratamentu ba sira-ne’ebé atu dehan de’it katak iha Janeiru ne’e ita hahú husi 01 to’o nia 21, ita iha pasiente na’in-sia husi ne’e na’in-tolu lakon vida, entaun hela na’in-neen. Husi na’in-neen ne’e na’in ida ita halo tratamentu nia rins ne’e normál fila-fali entaun agora hela na’in-lima,” nia hateten.
Nia esplika, kauza prinsipál ba moras ida-ne’e mak hanesan raan-midar, tensaun no moras primaria sira seluk.
“Raan-midar, depois tensaun, ita mós iha moras primaria ruma, hipertensaun arteriál, Glometrulopatia, rins poliquistika no obstuktivu ne’e mak kazu sira-ne’ebé mak prinsipál. Atu dehan katak problema rins poliquistria ne’e bainhira trata didi’ak to’o tratamentu fase-raan ne’e lori tempu, tanba nia neineik to’o prosesu naruk,” nia dehan.
Nia haktuir, signifika hetan moras ne’e ho nia evolusaun ne’e afeta ba orgaun sira-ne’e iha hotu ona, bainhira la halo tratamentu ho didi’ak bele lori kauza ba órgaun sira seluk.
“Hanesan bele ba matan, bele ba fuan bele ba kakutak, tanba rins ne’e la halo tratamentu ho didi’ak bele halai to’o iha moras rins kroniku. Kazu sira-ne’ebé lakon vida ne’e, kauza husi pasiente sira balun mai ho kondisaun ne’ebé grave ona. Pasiente balun mai husi Baukau mai to’o iha ne’e halo tratamentu la to’o 24 oras, nia lakon vida, tanba mai ho moras diabetes,” nia haktuir.
Ho problema rins ne’ebé mak iha bainhira sira hasoru pasiente iha OPD no profisionál saúde sira sempre fó hanoin no esplika ona atu bele prepara sira atu ba halo tratamentu, tanba balun iha foho ne’ebá fila mai ho kondisaun ne’ebé mak grave mai ho iis-boot, no balun grave to’o kakutak, tanba ne’e kazu ne’ebé mate ne’e mai ho grave, tenta halo tratamentu maibé la konsege salva.
“Problema rins ne’e iha rua, iha sorin karuk no iha loos, dala ruma ema balun moris rins ida de’it, balu moris mai ho kedas problema rins iha. Kazu feto barak liu mane ne’e, nia kauza ne’e mak ohin esplika ne’e, kazu prinsipál lima ne’ebé mak ohin esplika ne’e, inan feto sira mai ne’e ho raan-midar no tensaun,” nia hateten.
Pasiente sira-ne’ebé mak ho idade produtivu ne’e hamutuk na’in-18 no maiória mak pasiente sira hahú hahú idade 45 ba leten.
“Kazu sira ohin ne’e idade produtivu porvolta 18 pesoa, ne’e idade joven tantu feto-mane, idade maiória ne’e husi idade 45 ba leten, no idade joven sira entre 25 to’o 35,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
