BOBONARU, 26 Janeiru 2026 (TATOLI) – Irrigasaun iha área Bilimau, Marco, no Mautalo, iha postu administrativa Kailaku, munisípiu Bobonaru hetan estragu no nakonu ho rai-henek, fatuk, no tahu, ne’ebé prejudika agrikultór sira atu halo natar iha tinan ida-ne’e.
Natar-na’in, iha suku Meligo, Filomeno Borges, hateten agrikultór sira ke’e ona kanál irrigasaun iha Dezembru 2025, maibé bee labele suli normál, tanba mota-boot ne’ebé iha nakonu ho tahu no rai-henek.
“Kuaze tinan 10 ona ami-nia natar balun abandona, tanba laiha bee. Governu fó duni eskavadór, maibé loron ida ka rua de’it para. Ami ezije hela atensaun séria hodi hadi’a kanál irrigasaun ne’e”, nia hateten.
Domingos do Rego, natar-na’in iha Bilimau hato’o preokupasaun ne’ebé hanesan, tanba tempu ona atu halo kultivu ba hare époka dahuluk tinan 2026 nian.
“Agora eskavadór Estadu nian ami husu dehan seidauk mai. Ami presiza tanba tempu ida hanesan ne’e mak ami halai natar hodi hatama bee-merak ba natar-laran, tama Fevereiru udan-been mós laiha ona, bee-merak mós laiha, entaun hare ne’e laiha ona”, dehan.
Aleinde ne’e, nia relata katak iha inísiu Janeiru ne’e, mota Bilimau lori ona maizumenus natar ektare lima-resin. “Ami presiza halo muru iha mota-ninin para proteje ami-nia natar, se la’e tinan-tinan bee lori hela de’it natar bele laiha hotu”, salienta.
Rui Santos Soares nu’udar natar-na’in husi suku Manapa afirma katak sistema irigasaun Mautalo nian mós enfrenta problema boot tanba hetan estragu iha estrutura intake.
Nia realsa katak durante ne’e sira hetan apoia tratór, mákina ko’a no kuda hare husi Governu, maibé produsaun tun, kada ektare atinje de’it tonelda 1-resin tanba problema irrigasaun.
“Ami tenta ona hamoos ho manuál, maibé rezultadu seidauk di’ak. Ami hein katak Governu sei hadi’a kedas intake ne’ebé hetan estragu, nune’e produsaun hare bele aumenta”, dehan.
Hatán ba preokupasaun ne’e, Administradór Postu Administrativu Kailaku, Rudolfo da Cruz, rekoñese katak kestaun irrigasaun sai dezafiu boot ba setór agríkola iha Kailaku, tanba kuaze natar ektare 300-resin mak to’o agora seidauk prepara ba faze kultivu tanba falta bee.
“Agrikultór sira agora depende maka’as ba udan. Se irrigasaun la hadi’a lalais, produsaun agríkola iha tinan ida-ne’e bele tun maka’as, bele mós laiha”, nia hateten.
Nia parte halo ona koordenasaun ho Diresaun Servisu Agrikultura Munisipiu atu apoia eskavadór hodi hamoos no hadi’a kanál irrigasaun sira, maibé to’o agora ekipamentu pezadu seidauk mai, tanba halo hela normalizasaun natar parte Sare nian.
Kona-ba problema irrigasaun ne’e, nia parte hato’o ona karta eskrita no verbál ba Ministru Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Marcos da Cruz. “Ami hein atensaun espesiál, nune’e sistema irrigasaun Kailaku bele funsiona fali no motiva agrikultór sira kontinua kuda hare”, katak.
Tuir dadus husi Administrasaun Postu Administrativu Kailaku, total área potensiál ba natar iha Kailaku pur volta ektare 1.000 husi Bilimau, Marco to’o Mautalo.
Jornalista: Sergio da Cruz
Editora: Maria Auxiliadora
