DILI, 16 Marsu 2026 (TATOLI)—Diretór Servisu Saúde Munisípiu Dili, Mateus Pinto, informa durante fulan janeiru to’o meadu marsu moras sira ne’ebé mak rejista aas mak Inspesaun Vias Respiratoriu Aguda (IRA) hamutuk 17.076 no moras diareia hamutuk 4.724.
“Husi moras IRA 17.076 ne’e resjista husi janeiru ne’e rejista IRA hamutuk 13.190, Fevereiru iha 2.899 no Marsu nia klaran ne’e hamutuk 987. Hirak ne’e rejista iha sentru saúde iha Munisipiu Dili mak hanesan Sentru Saúde Bekora, Sentru Saúde Vera Kruz, Metinaro, Formosa no Komoro,” Mateus Pinto hateten ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin, Formosa, ohin.
Moras IRA ne’e nia kauza husi situasaun hanesan udan depois bailoron halo rai-rahun maka’as, entaun ho buat sira ne’e halo moras IRA barak, nune’e nia apela ba komnidade mak bainhira atu han liman tenke fase moos.
Nia dehan, prevensaun ba moras IRA mak banhira la’o sai karik uza mascara tanba moras IRA ne’e mós afeta ba ema fumadoó sira.
Infesaun Via Respiratóriu Aguda, infesaun ida-ne’ebé ataka via respiratóriu no bele kauza husi tipu oioin mak husi vírus no baktéria sira. Ezemplu balu husi IRA inklui isin-manas, gripe, no seluk tan.
Sintoma sira husi Infesaun Respiratóriu Aguda jeralmente inklui mear (maran/flegma), inus-been, kakorok moras, isin-manas, ulun-moras, no fadiga. IRA ataka inus no pulmaun, dala barak kauza lian maka’as, moras iha muskulu no dada iis susar se infesaun ne’e maka’as.
Sintoma Prinsipál no Komún sira husi IRA hanesan mear no isin-manas, mear maran ka flegma, no inus-been ka inus-been. Kakorok moras, sensasaun ida-ne’ebé moras ka sunu, liuliu bainhira ko’us. Isin-manas: Resposta isin nian ba infesaun, ne’ebé bele kmaan to’o aas. Ulun-moras no muskulu moras: Dala barak akompaña ho frakeza.
Mear: Komún ho infesaun sira iha via respiratóriu superiór. Sintoma sira husi IRA Grave (Haree Kedas Médiku) dada Iis susar ka halimar ho barullu. Isin-manas maka’as (iha leten °C) no isin-manas. Moras iha hirus-matan. Konxiénsia ne’ebé menus ka ulun-todan maka’as.
IRA dalabarak akontese durante époka tranzisaun no risku liu ba labarik sira, katuas-ferik sira, ka fuma-na’in sira. Prevensaun envolve pratika estilu moris saudavel no hetan deskansa ne’ebé sufisiente.
Aleinde ne’e, nia esplika, husi Janeiru to’o Marsu nia klaran ne’e SSMD mós rejista moras diareia hamutuk 4.724 ne’e kompostu husi Janeiru hamutuk 3.924, Fevereiru 605 no Masru nia klaran ne’e hamutuk 195.
Moras seluk, tuir nia, moras pneumonia hamutuk 855 ne’ebé kompostu husi Janeiru hamutuk 608, Feverieru 178 no Marsu nia klaran ne’e hamutuk 69.
Moras Varicella ne’e SSMD rejista hamutuk 94 ne’ebé kompostu husi Janeiru hamutuk 84, Fevereiru rejista sia (9) no Marsu nia klaran rejista na’in-ida (1).
Moras diareia ho raan, nia dehan, SSMD rejista hamutuk 92 ne’ebé kompostu husi Janeiru hamutuk na’in-77, Fevereiru na’in-10 no iha Marsu nia klaran ne’e rejista ema na’in-lima (5).
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
