Hosi: Pe. Heri Soares, SVD*)
“Diak tebes Ida bé mai, hodi Na’i Nia naran; Nia ami nia Liurai! Dame Iha Lalehan, Glória Leten aas ba!”
Husi lian nia hamaus halo Jesus la deskonfia saida mak sei akontese ba Nia iha tempu tuir mai, tanba nia iha ona konfiansa tomak ba sira nu’udar povu mak hatene hadomi nia Maromak no nia emar sira.
Maluk Sarani doben sira bé Kristu Hadomi…
Reflesaun ohin hakarak foka liu kona-ba oportunidade ne’ebé Jesus tama iha sidade Jeruzalem, mai ho hanoin importante tolu (3) hodi deskreve Jesus nia prezensa iha biban ne’eba. Iha vantajen mai ita ohin loron iha moris relijiozu, sosiál no politika nian, ne’ebé mós mak dalaruma muda ita-nia realidade, lori ita ba fiar saida mak haklaken no haktuir husi ita-nia belun sira-ne’ebé mak ita konfia, maibé sira mai kria hela konfuzaun tanba minimiza tiha ita-nia fiar nu’udar ema kristaun.
Dahuluk, dalaruma mós mosu iha ita-nia lala’ok moris hanesan lideransa Judeia nian sira iha ita-nia moris hamutuk iha sosiedade ho ema seluk. Ita dalabarak sente ita-nia an mak loos liu, di’ak liu, santu liu no ita la konsidera ema seluk nia prenzesa mai ita hodi sai lalenok ba ita-nia an. Maibé, dalabarak ita konsidera ita-nia maluk sira hanesan ema-ne’ebé mak la loos, laiha kapasidade, sala-na’in, fuan hanesan rai-na’in, fiar laek no seluk-seluk tan.
Razaun sira hanesan ne’e mak hamosu sentimentu ne’ebé mak inperfeitu no foti-an hanesan ita mak hatene buat hotu-hotu. Iha ikus mai, ita sente ita mak boot-liu ema hotu no sente an livre hodi hanehan ema seluk tuir ita-nia hakarak rasik. Ita taka an metin ba krítika no nunka maibé atu rona ema seluk nia sujestaun. Ita haree ema-ne’ebe mak halo kritika hasoru ita, ita haree ho ita-nia matan ne’ebé nakonu ho odiu no vingansa. No, ita-nia razaun mak buka dalan ikus hodi hamonu sira.
Ita haree ba momentu ne’ebé Jesus tama ba sidade Jerusalem, iha ne’eba Jesus rasik hatudu ninia maturidade hodi harahun lideransa Judeia sira-nia primordializmu no hanoin primitivu sira-ne’ebé mak hafalun metin ho topeng kemunafikan ka máskara hipokritu nian, no mós hanesan lala’ok kritika ba sistema sira-ne’ebé mak kle’ur ona hatun no halakon imajen sira-nian hanesan liurai ne’ebé loos no loloos.
Jeruzalem hanesan ita-nia fuan rasik, Jesus nia prezensa mai hodi lori dezenvolvimentu no transformasaun, atu nune’e ita bele iha transparánsia ba ita-nia maluk sira no hodi evita tiha ita-nia lala’ok ne’ebé mak sente an superiór hodi hanehan ema seluk. Tanba, ita-nia belun no maluk sira hanesan parte mós husi ita-nia aan ne’ebé mak hanesan. Ho ida-ne’e mak ita sei la tauk tan atu moris hamutuk hodi haburas moris ho ita-nia belun sira sé-sé de’it iha ita-nia moris rasik, iha sosiedade no iha ita ida-idak nia família.
Daruak, Jesus tama iha sidade Jeruzalem ho kuda burro. Iha tradisaun sira-nian, burro hanesan animál ne’ebé mak sai simbólu dame no domin nian. Iha ne’ebé prezensa liurai nian ne’ebé mak ho Burro ne’e signifika katak liurai ne’e mai lori domin no dame.
Iha parte seluk, Jesus sa’e (kuda) burro mós hanesan kritika ida-ne’ebé mak ironia tebes ba asaun sira; tauk, regra no norma sira-ne’ebe mak laiha kompromi, iha parte relijiozu nomós polítíka nian ne’ebé mak koruptu ema-nia Liberdade, domin, dame no estabilidade sosidade nian iha momentu ne’eba.
Jesus uza kuda burro hakarak hatudu no hafanun mós sira-nia perspetiva katak Liurai mai ho kuda ne’ebé mak di’ak hodi manán funu. Tanba liurai ne’ebé di’ak, nia konsege duni kria estabildade sosiál ne’ebé mak moris nakonu ho domin no dame nian.
Jesus rasik iha ne’e, hakarak hatudu mai ita modelu rasionalidade no lala’ok moris, perspetivu no attitude ida-ne’ebé mak nakonu ho rasionalidade moris domin no dame. Iha parte barak hanesan ita-nia realidade ne’ebé halo ita sai üniku iha mundu mak sai hanesan sasukat ba ita-nia umanidade loloos. Maibé, ita iha ne’e tenke moris tuir lojika husi burro ne’ebé mak iha transparánsia, haraik an no halo ita simu ema seluk hodi kria kultura ida-ne’ebé mak moris nakonu iha domin no dame ba malu hanesan ema kristaun di’ak ida.
Datoluk, iha moris relijiozu, sosiá no polítika, ita ba-bain hatudu ita-nia maturidade fiar nian hanesan massa ne’ebé mak simu prezensa Jesus hodi hakilar ho lian makaas dehan Hosana, Hosana, Viva Liurai David nia oan ho ai-tahan Ramos iha ita liman. Massa ne’ebé mak hakilar hodi hahí Jesus no hananu Hosana hanesan mós ho massa ne’ebé mak atrai Jesus ho hakilar iha Pilatus nia oin dehan “Hedi Nia, Hedi Nia ba kruz!!”.
Husu ita atu keta konfia demais maibé mós tenke denkonfia. Iha ne’e, oinsá ita haree ita ema-nia atetude ne’ebé presiza aprende dutrina, ideolojia ne’ebé mak mai husi moris relijiozu no polítika nian iha sira-nia meta ba estratéjia rasik ne’ebé mós mak iha ona. Iha ne’e hatudu katak ita susar tebes atu deskobre ita-nia an no realidade ne’ebé ita iha no enfrenta.
Tanba ita iha diferensa konseitu kona-ba Nai ne’ebé mak lori mai husi Jesus no sai esperansa boot ba povu Izraelita sira, no ikus mai massa sira-ne’e sai tiha roda no mechine oho nian ba Jesus rasik ne’ebé mak mai hanesan salvadór moris nian ne’ebé mak loloos husi lideransa Judeia sira-nian ne’ebé mak durante ne’e sira hein.
Maluk Sarani Doben sira bé Kristu hadomi…
Ita mós dalabarak komite atetude hanesan ne’e iha ita-nia moris loro-loron iha vida espirituál, sosiál no polítika. Iha ita barak mak ita haree hanesan loos anju no santu, maibe iha realidade moris ita nian hanesan de’it saida mak ita dehan ona hanesan máskara hipokritu nian ne’ebe mak haksubar an metin iha ita-nia dogmatizmu moris nian nu’udar ema kristaun ne’ebé mak di’ak. Hanesan mós ho lideransa Judeia ne’ebe mak tau sira nia an importante ba iha moralidade, ne’ebe mak radikál tebes. Maibé ida-ne’e hanesan de’it lala’ok ida hodi taka falta no subar metin sira-nia asaun a-morál barak ne’ebé mak sira komete hela iha sira-nia prátika moris nian.
Iha ita-nia moris espiritual nian dalaruma mós la apar ho ita-nia prátika moris iha sosiedades nia leet. Iha uma kreda nia laran, ita hatudu an no ema haree ita nu’udar ema kristaun ida-ne’ebé mak di’ak tebes. Iha sosiedade, ita sai ema ne’ebé mak ladi’ak ba ita-nia maluk sira tanba ho ita-nia hahalok egoizmu sira hotu ne’ebé baibain akontese iha ita-nia moris uma laran mak hanesan la-rona malu entre ita ho ita. No, ikus mai mosu konflitu iha ita nia família no sosiedade.
Hanesan ema kristaun katólika, mai bá, aprende husi Jesus ne’ebé fó nia aan ba mate iha Ai-krús Santa hodi salva ema hotu nia salan. Jesus hatudu ninia an loos no loloos hanesan profeta ba salvasaun, maibé la’ós ita atu sai fali hanesan ema lideransa Judeia sira-ne’ebé mak mai hatudu an perfeitu hanesan profeta ne’ebé mak perfeitu halo ita tau tiha konfiansa no ikus kongfu fali ita mak ita foin arrepende. Kuidadu ho povu Judeiu modernu sira-ne’ebé mak mai aprezenta buat hotu hodi dehan di’ak de’it, maibe iha realidade kria hela konfuzaun ba moris.
Sira ne’e mak ita hanaran “lafaek” hatene hakanek maibé laiha kbiit hodi kura! Konvida ita hotu tau konfiansa tomak iha Maromak atu nune’e ita-nia Kristu Nia paskua haraik mai ita vertude sira moris nian, atu ita hamriik metin iha Kruz hun hodi hatene saran ba Maromak nia hakarak no ba maun-alin sira nia di’ak. Fiar iha Maromak mak sei laiha tan deskonfia! Fiar iha Kristu mak ita sei iha konfiansa ida ba moris atu ita moos konfia an hodi hala’o moris ida ho ksolok no kontente.
Maluk Sarani Doben sira bé Kristu hadomi…
Fiar ne’ebé mak ita iha ona presiza hamoris liuhusi hakro’at ita-nia hanoin, imajinasaun no sentimentu entre ita ho ita, ita ho ita nia klamar no ita ho ita nia Maromak. Saun Joaun Henry Newman dehan: hakarak atu koñese Maromak ne’e, ita tenke tama ba ita-nia fuan. Signifika fuan tama ba fuan, fuan hateke ba fuan, fuan reklama ba fuan no fuan aumenta ba fuan! Husi ne’e ita sei la iha tan deskonfia kona ba moris, maibe ita konfia ita Nia moris tanba ita konfia ita nia Maromak! Amen. Bom Domingu Ramos no Bom Paskua Ba Ita Hotu!
*) Hakerek-na’in atuál Pároku iha Parokia Nossa Senhora do Rosário de Fátima Uatolari-Darabai no daudaun ne’e hela iha Uatolari-Viqueque.
