iklan

BOBONARU, MUNISÍPIU

FósiI Ikstosauru iha Kailaku poténsia ba valór arkeolojia klase mundiál

FósiI Ikstosauru iha Kailaku poténsia ba valór arkeolojia klase mundiál

Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaru, Paulo Moniz Maia. Foto/Sergio da Cruz.

BOBONARU,18 Abríl 2026 (TATOLI)-
Sítiu fósil Ikstosaurus ka repteis Marinu iha Foho Lesululi, Postu Administrativu Kailaku, Munisípiu Bobonaro, iha poténsia atu sai fatin turístiku arkeolojia ho klase mundiál ne’ebé iha kapasidade atu atrai turista internasionál sira mai vizita no halo estudu sientífiku.

Asuntu ne’e hato’o husi Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaru, Paulo Moniz Maia, iha nia intervensaun ba seremónia inaugurasaun estrada urbana Maliana, sábadu ne’e.

Moniz fó sai katak iha fulan-Juñu tinan ne’e, mídia internasionál BBC tuir planu sei halo tan vizita fatin ne’e hodi halo kobertura no atu promove ba mundu.

Antigu deputadu ne’e realsa tan katak governu presiza tau atensaun maka’as tanba sítiu fósil Lesululi iha valór arkeolójiku ne’ebé aas tebes no kalkula hanesan sítiu daruak ne’ebé vizita barak liu iha mundu hafoin sítiu ne’ebé hanesan iha Nevada, Estadus Unidus Amerika ne’ebé kle’ur ona sai hanesan destinu turístiku husi nasaun oioin.

Notísia relevante:IGTL no UNESCO diskute ona kandidatura foho Lesululi hanesan Jeoparke Mundiál

“Fatin ida-ne’e presiza atensaun maka’as hodi kria kondisaun di’ak atu atrai vizitante sira tanba tuir projesaun, turista barak sei mai vizita fatin ne’e, tamba sítiu arkeolojia ida-ne’e konsidera númeru ida (1) iha mundu, ida-ne’e sei fó reseitas ba ita-nia rai,” nia hateten iha Jinaziu Maliana

Biban ne’e, Primeiru-Ministru Kayrala Xanana Gusmão afirma katak área Kailaku kaer valór estraordináriu no presiza jere ho matenek hodi la estraga nia autentisidade.

“Postu Kailaku iha buat ida kapa’as teb-tebes, labele bo’ok! PAM labele husik ema mai kaer tuun, kaer sa’e, fatin ne’e bele bolu turista, la’ós Timoroan, la’ós internu, mais turístiku Internasionais mai atu halo estudu, xefe suku sira servisu hamutuk ho PAM asegura, ema labele bo’ok,” nia hateten.

Xefe Governu subliña katak dezenvolvimentu turizmu iha fatin ne’e labele depende ba konstrusaun otél boot sira, maibé utiliza uma simples sira hosi rezidente lokál sira hanesan akomodasaun ba turista sira.

Governu hein katak dezenvolve setór turizmu bazeia ba potensiál lokál sei fó benefísiu ekonómiku ba komunidade enkuantu prezerva patrimóniu naturál no kulturál Timor-Leste nian.

Enkuantu IGTL halo teste Fosìl ne’e Swedia no Oslo Noruega identifika katak iktiosauru ezisti iha tinan milaun 250 liubá

Dadaun ne’e IGTL halo ona inisiativa lubuk ida atu fosíl referidu bele konesidu no deskobre boot liu iha mundu.

Primeiru IGTL halo Filme-dukumentáriu ida ho Televizaun Brocasting ida husi Inglatera para halo kobertura ba fosíl ida-ne’e ho intensaun atu bele halo dokumentáriu hodi bele públika iha fin -de 2028 ho objetivu ida atu bele lori Kailaku,Timor ba mundu.

Insisiativa daruak ne’ebé IGTL halo mak atu lori sítiu Fosíl ida-ne’e bele rekoñesidu nu’udar UNESCO global Jeoparke.

Inisiativa datolu nia maka IGTL ho peritu sira atu bele públika artigu ida kona-ba Fosíl referidu iha Jornál rekoñesidu iha mundu hodi bele hatudu importánsia husi fosíl repteis Marinu ne’e.

Relasiona ho publikasaun artigu internasionál ne’e, IGTL públika ona artigu ida kona-ba rezultadu kle’an fósil nia naran Ichtyosaurus ho idade tinan millaun 200 ba kotuk, tempu triásiku no iha tempu-badak sei publika tan artigu daruak kona-ba atu proteje sítiu ne’e.

Ichthyosaur sira maka tipu ida husi ichthyosaur, grupu reptil tasi nian ne’ebé moris durante era Mezozóiku, espesífikamente durante períodu Triásiku, Jurásiku, no Kretáseu (maizumenus tinan millaun 250 to’o millaun 90 liubá). Ichthyosaur sira maka espésie ichthyosaur ida ne’ebé koñesidu liu no dala barak temi iha estudu fósil sira. Karakterístika prinsipál sira husi ichthyosaurs maka sira nia forma isin hanesan ikan ka golfiñu, ho ulun boot, isin ne’ebé aerodinámiku, no liras ne’ebé ajuda sira atu nani lalais iha tasi. Sira maka predadór tasi nian ne’ebé efisiente tebes, han ikan no moris tasi nian sira seluk, no hetan iha bee tropikál barak iha tempu ne’ebá.

Notísia relevante:PR sei aproxima governu dezenvolve fatin fosíl iktiosauru sai Jeoparke

Jornalista: Sergio da Cruz
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!