DILI, 21 Abríl 2026 (TATOLI) –Defeza husi Lurdes Menezes Advogadu Privadu, Octavio Cardoso, klarifika rai disputa entre família Lurdes Menezes no Marí Alkatiri iha área Praia dos Coqueiros, aldeia Metin III, Suku Bebonuk, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Dili.
Advogadu ne’e esplika, rai referida molok ne’e husi parte autór (Marí Alkatiri) hatama prosesu kontra reu (Lurdes Menezes) ka prosesu ne’e hahú instaura iha 2016 Tribunál hahú halo julgamentu hodi rona produsaun provas no rona mós depoimentu sasin sira ba rai ne’e.
“Hafoin rona tiha parte hotu ba kazu ne’e, Tribunál Primeira Instánsia liuhusi nia desizaun deklara absolve señora Lurdes Menezes husi pedidu autór ninian”, Octavio Cardoso hateten ba jornalista sira liuhusi konferénsia imprensa ne’ebé halo iha El Legendário Lesidere, tersa ne’e.
Nia haklean tan katak ho desizaun ne’ebé afavór ba Lurdes Menezes, momentu ne’ebá no autór rekorre rekursu ba Tribunál Rekursu.
Razaun Tribunál Rekusu nian hodi deside hodi halo rejulgamentu ba faktus balun liliu ba faze ida-ne’ebé Tribunál iha primeira instánsia seidauk halo mak hanesan inspesaun lokál.
“Tuir orden Tribunál hodi halo rejulgamentu ba kazu ne’e katak imi ba halo lai inspesaun mak mai deside fali tuir imi-nia rejistadu inspesaun. Ba provas ou produsaun sira seluk ne’ebé mak iha ona la presiza. Depoizde Judisiál Primeira Instánsia Tribunál halo tiha inspesaun haree hotu provas rona tiha hotu testemuña sira mantein nafatin desizaun katak absolve Señora Lurdes Menezes husi pedidu autór nian”,
Entaun, tuir Advogadu Privadu Octavio Cardoso, parte autor kontinua la satisfas nafatin ho desizaun referida instaura tan rejista ba Tribunál Rekursu maibé Tribunál Rekusu mantein nafatin ho provas hotu ne’ebé iha hodi deside katak Tribunál Primeira Instánsia deside loos no sira mantein desizaun Tribunál Primeira Instánsia nian. “Ne’e bolu dehan, prosesu normál i nia rekursu ordináriu ne’ebé faze ba rai ne’e dala haat ona,” nia esplika.
Advogadu Privadu Octavio Cardoso énfaze, ba kazu disputa ne’e Tribunál Judisiál Primeira Instánsia fó desizaun dala rua afavór ba Señora Lurdes Menezes. Tribunál Rekursu foti desizaun primeira haruka ba regulamentu no ida ikus liu mak rekursu ordináriu mak afavór dehan mantein desizaun Tribunál Primeira Instánsia. “Quer dizer Señora Lurdes mak iha direitu rai ida-ne’e”.
“Buat ne’ebé mak hanesan señor Primeiru Ministru ko’alia iha duni iha prosesu laran akontese faktus, iha duni faktu balun ne’ebé mak ita tenke toma konsiderasaun. Ha’u hanesan Advogadu la’ós iha prosesu ida-ne’e de’it. Ha’u mós kaer prosesu ne’e la’ós ejize dehan atu hakarak manán, prosesu barak mós ha’u lakon ita tenke onestu, maibé iha lei hateten dehan iha asisténsia”, nia dehan.
Advogadu ne’e hatutan, atu ko’alia buat ruma sobre ba prosesu ne’e, liliu ba iha prezensa Primeiru Ministru nian iha terrenu prontu hanesan tenke esplika balun.
“Ita labele buat ida dehan taka ne’e labele, ko’alia nakloke uituan ho prezensa primeiru Ministru”, nia dehan.
Octavio hateten, ba kazu ida-ne’e tuir dalan legál mak Advogadu sei halo rekursu estraordináriu tanba iha faze rekursu ordinariu Tribunál Rekursu hodi hateten katak Lurdes Menezes mak pertense ba iha fatin ne’ebá
“Mas desizaun ne’e muda iha faze reklamasaun.Tribunál Rekursu muda rasik nia desizaun iha faze reklamasaun”, nia dehan.
Nia dehan, tuir prosesuál katak kuandu aprezenta reklamasaun karik dehan iha termu Jurídiku hanaran “onus das provas” katak saida mak ó husu ó tenke komprova mas iha prosesu ida-ne’e autór lakonsege komprova, ne’e mak hanesan daudaun ita rona iha mídia katak vensedór ba rai referidu mai husi rai-li’ur, prosesu boot ne’e la’ós prosesu ki’ik-oan.
“Ida-ne’e ha’u rasik mós la hatene. Tribunál rasik mós la hatene. Se mak bele deklara autór nia testamoña rasik mak deklara”, nia dehan.
Notísia relevante:PR Ramos-Horta nia posizaun ba kazu rai iha Praia dos Coqueiros
Kona ba razaun Tribunál Rekursu halo tiha alterasaun ba nia ba kazu ne’e tanba hetan faktu foun husi rekursu ordináriu ne’ebé aprezenta husi autór, Advogadu Octavio Cardoso hatan katak dezisaun Tribunál Rekursu halo alterasaun ba nia desizaun anteriór ne’e tanba bazea ba reklamasaun la’ós bazea ba faktu foun.
“Ida-ne’e seidauk to’o iha faktu foun maibé autór aprezenta de’it reklamasaun ba TR no Tribunál Rekursu bazea de’it ba ida-ne’e hodi halo alterasaun ba desizaun anteriór”, nia dehan.
“Desizaun ida-ne’e la’ós masalah (problema) ne’e atu muda desizaun formulasaun provas ida maibé reklamasaun no iha desizaun Tribunál nian ne’e laiha fundamenta didi’ak ne’ebé lori hodi esplika ba parte reu ka ba Lurdes Menezes tanbasá mak Tribunál Rekursu halo ona alterasaun,” nia akresenta.
“Desizaun Tribunál Rekursu nian halo alterasaun ba nia desizaun anteriór ne’e la bazea ba faktu foun ruma maibé bazea de’it ba reklamasaun,” nia aprofunda.
Defeza husi Lurdes Menezes Advogadu Privadu, Octavio Cardoso fundamenta katak, hanesan Advogdu atu hateten de’it katak kestiona no dúvida ho desizaun Tribunal Rekursu nian ne’e tanba andamentu prosesuál ba kazu nee hatudu iha impedimentu barak ne’ebé mak iha prosesu ne’e ladún furak.
“Ha’u atu hateten de’it katak sertifikadu hak guna bangunan ne’ebé Estadu Indonézia fó ne’e ó tenke harii konstrusaun ida maibé ne’e komprova katak ita la halo kontrusaun, ida iha uzu la’ós na’in ba rai”, nia afirma.
Advogadu Octavio Cardoso dehan, husi kontestasaun autór nian sertifikadu hak guna bangunan ne’e iha duni, maibé la halo konstrusaun no espira ona iha 2011.
“Liuhusi problema sira ne’e mak ita hamutuk hadi’a sistema justisa. Ita labele hatudu liman ida-ne’e, ida-ne’ebá! Ita tenke hadi’a setór Justisa nune’e bele la’o di’ak selae orsida bele mosu dezastre iha setór balun ne’ebé ita la espera. Dezisaun ne’e ba ha’u la justu. Hanesan Advogadu ha’u tenke haree ba faktu no ko’alia faktus”, nia dehan.
Advogdu privadu ne’e hateten, nu’udar Advogadu nia la hatene nia kliente Lurdes Menezes simu ona indemnizasaun hamutuk uma-kain sia ne’ebe okupa fatin rai iha Prai dos Coqueiros nian.
Advogadu realsa, nia sei halo rekursu estraordináriu maibé hein instalasaun Supremu Tribunál Justisa.
“Prosesu ne’e rekursu estraordináriu ne’e kle’ur. Ha’u prepara hela maibé ha’u sei aprezenta hein instalasaun Supremu Tribunál Justisa la’o tanba aprezenta ba mós ba ema ne’ebé hanesan no desizaun mai hanesan de’it”, nia konsidera.
Notísia relevante:Vizita Xanana ba família Lurdes no pozisaun Marí Alkatiri kona-ba rai Bebonuk
Jornalista: Natalino Costa
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
