Regulamentu Tara-Bandu lansa iha Suku Comoro

DÍLI, 06 Outubru 2026 (TATOLI) – Suku Comoro, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Díli, Tersa ne’e, lansa Regulamentu Tara Bandu hodi asegura jestaun no protesaun ambientál, prezervasaun tradisaun kultrál, prevensaun violasaun, no asegura paz no estabilidade iha suku ne’e.
Lansamentu regulamentu Tara Bandu ne’e hala’o ho prezensa Sekretáriu Estadu Floresta (SEF), Fernandino Vieira, autoridade lokál no komunidade suku Comoro.
Xefe Suku Comoro, Eligio José Marçal, hateten katak regulamentu ne’e dezenvolve liuhosi diálogu partisipativu entre autoridade ho komunidade hotu iha Suku ne’e.
Nia dehan aleinde Tara Bandu, halo mós lansamentu ba mapa utilizasaun rai, ne’ebé estabelese regulamentu kona-ba utilizasaun espasu no rai.
“Regulamentu ne’e iha objetivu espesífiku haat, mak hanesan: proteje no hametin valór kulturál no tradisaun, protesaun ambientál, mantein páz, orden no estabilidade, no prevensaun ba violasaun direitu báziku ema nian,” dehan Eligio.
Sekretáriu Estadu Floresta, Fernandino Vieira, hateten katak Tara Bandu iha Suku Comoro fó énfaze ba bandu tesi ai arbiru iha foho-lolon sira, ho objetivu asegura protesaun ambientál no prevensaun erozaun.
Fernandino hateten katak regra ne’e importante atu prevene komunidade hosi atividade tesi ai ilegál ka tesi ai arbiru iha foho-lolon sira ne’ebé hale’u kapitál Dili, inklui área iha Suku Comoro.
Nia dehan protesaun ambiental ne’ebé diak sei ajuda konserva biodiversidade, proteje floresta no bee-matan sira.
“SEF konsidera Tara Bandu hanesan mekanismu ida atu ajuda hamenus impaktu mudansa klimátika, liuhosi esforsu atu prevene rai-maran no erozaun, no aumenta sensibilizasaun komunidade kona-ba protesaun ambientál,” dehan Fernandino.
Implementasaun regulamentu ne’e envolve mós kontribuisaun sira dezenvolvimentu sira, inklui Asian Forest Cooperation Organization (AFoCO), Japan International Cooperation Agency (JICA) no ONG BIAMALAI, ne’ebé servisu hamutuk ho SEF iha área hidrográfika Mota Comoro.
Parseiru sira ne’e apoia esforsu atu promove reflorestasaun no agrofloresta sustentável iha área sira ne’ebé importante ba protesaun rekursu naturál.
Entretantu, Regulamentu Suku Comoro aplika ba kazu sira ne’ebé akontese iha área Suku Comoro, inklui ba ema sira ne’ebé hela iha suku ka uza no asesu ba rekursu naturál iha área ne’e.
Regulamentu Rekursu Naturais Suku Comoro kompostu hosi 14 kapítulu no 45 artigu, ne’ebé regula kona-ba objetivu, definisaun, prinsipiu no kobertura, nune’e mós regra sira kona-ba jestaun no utilizasaun rekursu naturais iha suku.
Iha eventu lansamentu ne’e, lia-na’in sira hosi Suku Comoro oho manu-aman hitu no bibi ida hodi hala’o ritual hamulak no husu beiala sira atu nafatin fó matak-malirin ba komunidade iha aldeia 14 iha Suku Comoro, hodi komunidade sira bele kontinua kumpre regulamentu ne’ebé estabelese.
Jornalista: Camilio de Sousa
Editór: Filomeno Martins

