Kalan reflesaun: Hanoin hikas sakrifísiu Juventude Loriku Aswa’in 12 Novembru 1991

DÍLI, 11 Novembru 2026 (TATOLI) – Jerasaun foun, juventude mate-restu Masakre Santa Cruz, hamutuk ho líder istóriku no nlíder asionál sira partisipa iha atividade komemorasaun Masakre Santa Cruz ba da-35, eventu istóriku ne’ebé akontese iha 12 Novembru 1991.
Atividade ne’e realiza hodi fó omenajen ba vítima sira ne’ebé lakon sira-nia vida iha masakre ne’e, no hanoin fila fali eventu istóriku ne’ebé sai pontu importante ida iha istória luta povu Timor-Leste ba independénsia.
Masakre Santa Cruz sai hanesan momentu importante ida ne’ebé dada mundu internasionál nia atensaun ba situasaun Timor-Leste durante okupasaun Indonézia no hametin solidariedade internasionál ba luta povu Timor atu hetan autodeterminasaun.
Kalan reflesaun ne’ebé hala’o iha Semitériu Santa Cruz, ho tema “Ho Espíritu 12 Novembru Nian, Lori Ita Hamutuk ba Harii Pás no Autor ba Dezenvolvimentu Sustentável”, atu hanoin hikas no valoriza luta no sakrifísiu juventude aswa’in sira nian ba independénsia.
Komemorasaun ba tinan ida ne’e atu fó hanoin ba jerasaun foun sira kontinua kaer metin memória istórika hodi hametin unidade nasionál.

Iha ninia intervensaun durante kalan reflesaun ne’e, eis Xefe Estadu-Maiór Jenerál Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL), Tenente-Jenerál Lere Anan Timur, hateten atividade reflesasun ne’e hanesan momentu importante ida hodi hanoin hikas no fó omenajen ba vítima sira, inklui Sebastião Gomes no vitima seluk ne’ebé lakon sira-nia vida iha loron 12 Novembru 1991.
Lere Anan Timur subliña katak liberdade no ukun-rasik-an ne’ebé povu Timor-Leste goza ohin loron mak rezultadu husi luta naruk no sakrifísiu boot husi jerasaun uluk nian.
Tanba ne’e, nia dehan jerasaun foun tenke kontinua kaer metin espíritu luta, valor patriótiku no unidade nasionál, no labele haluha terus no sakrifísiu ne’ebé jerasaun anteriór hasoru durante luta ba independénsia.
Enkuantu, Sekretáriu Estadu Arte no Kultura, Jorge Cristóvão, hateten katak Sekretária Estadu Arte no Kultura (SEAK) iha papél importante atu prezerva memória istórika 12 Novembru ba jerasaun foun.

Nia esplika katak memória 12 Novembru nian sai parte importante husi identidade no eransa sosiokulturál povu Timor-Leste.
Tanba ne’e, nia dehan presiza kontinua promove no prezerva eventu istóriku hanesan ne’e, inklui liuhusi atividade kalan reflesaun, nu’udar meiu ida atu hametin edukasaun istórika no konsiénsia sívika iha jerasaun foun.
Reprezentante Komité 12 Novembru, Filipe da Silva, esplika katak aktividade kalan reflesaun ne’e iha objetivu atu halibur sobrevivente Masakre Santa Cruz, família vítima sira no komunidade tomak, atu hamutuk sunu lilin, halo orasaun no fó omenajen ba aswa’in sira ne’ebé sakrifika sira-nia moris durante luta ba ukun-rasik-an.
Filipe afirma katak Komité 12 Novembru sei kontinua servisu atu prezerva espíritu luta, mantein memória no kontinua hato’o lian matebian sira nian, atu eransa luta ba independénsia la lakon iha jerasaun sira tuirmai.
Kalan reflesaun ne’e sai hanesan oportunidade atu hametin espíritu patriótiku, unidade nasionál no kompromisu sidadaun sira nian atu transmite eransa luta ba jerasaun foun, no hamutuk kontribui ba harii dame no estabilidade nu’udar baze ba dezenvolvimentu sustentável iha Timor-Leste.
Atividade kalan reflesaun ne’e organiza husi Komisaun Organizadora ne’ebé kompostu husi Komité 12 Novembru no Ministériu Juventude, Desportu no Kultura (MJDK).
Jornalista: Camilio de Sousa
Editór: Filomeno Martins

