DILI, 27 Juñu 2024 (TATOLI) – Hahú negósiu husi zero, la’ós buat ida fásil tanba iha prosesu lubun ida ne’ebé tenke hakat liu. Dezafiu sai barreira ida ne’ebé sempre hasoru iha prosesu sira ne’e, tanba laiha buat ida mak la’o tuir loloos ho espetativa. Até iha ema balun deside hodi hakiduk no deziste iha dalan klaran.
Maibé, ida ne’e la akontese ba Anastacia da Costa, Viqueque oan ne’ebé hahú nia negósiu durante tinan 15, até agora nia susesu halo dosi hodi hatama ba iha loja sira ne’ebé nia bele hetan lukru to’o $1000 kada fulan.
Husi negósiu dahuluk fa’an modo ne’ebé Anastacia halo dezde tuun mai Dili iha tinan 1980 iha tempu okupasaun Indonézia nian to’o Timór ukun-aan ne’e la la’o ho susesu, maka muda nia pensamentu hodi koko fali buat seluk.
Komesa ho kapitál $30 hodi sosa modo iha munisípiu sira hodi mai fa’an iha kapitál iha 2003, maibé labele kontinua tanba fatin atu fa’an laiha, maka iha 2009, Anastacia muda fali nia modelu negósiu ki’ik ne’e ba halo dosi no fore-rai hodi fa’an iha aldeia 04 Lurumata, iha suku Fatuhada, Dili.
“Ha’u hahú halo dosi ne’e ho intensaun atu halo uluk promosaun. Tanba ne’e, promosaun dahuluk ne’ebé ha’u halo ne’e iha área Monte Próspero dalan tama mai ami-nia aldeia. Dosi ne’ebé ha’u halo ne’e mak bolinhos no fore-rai sira de’it”, Anastacia konta ba Tatoli iha nia rezidénsia, iha Lurumata.
Maski inan ho oan na’in-haat ne’e halo ona negósiu ki’ik ne’e, maibé nia enfrenta problema, tanba atividade ne’e la garante nia atu hakmaan difikuldade ne’ebé família hasoru, tanba nia seidauk hatene dalan oinsá maka fa’an dosi ne’e bele hetan apoiu no hetan lukru hodi sustenta nesesidade família nian.
Ho dezafiu ne’ebé nia iha, la sai obstákulu ida atu hamate ninia vontade negósiu maka Anastacia komesa tama-sai supermerkadu sira iha kapitál hodi halo promosaun ba nia atividade ne’e.
Nune’e maka nia konsege hetan lisensa husi supermarekadu Meimart-Fatuhada, Lider-Comoro, Dili Mart-Akadiru-Hun no W Four hodi hatama nia dosi sira. Ho ida ne’e maka dezde 2009 Anastacia ho ninia família hetan lukru kada fulan.
Dosi sira ne’ebé Anastacia halo hodi hatama ba iha loja sir maka torta, bolu no boliñu, fore-rai maran no kerupuk ne’ebé halo husi hudi, fehuk ho talas. Nia rezultadu kada fulan mak foin bá foti iha loja sira ne’ebé iha loja ida nia bele hetan $200.
Haree ba negósiu ne’ebé la’o di’ak ona, nia mós hetan dalan hodi hato’o nia pedidu ba Asosiasaun Komersiál Komunidade Xineza Timor-oan (ACCCTO, sigla portugés) atu husu apoiu ekipamentu ruma hodi tulun nia negósiu. Tanba ne’e, asosiasaun fó, iha dezembru 2023, mákina tunu dosi, dulas trigu, mixer no armáriu vidru.
“Mákina sira ne’e, ha’u uza ona hodi fasilita ha’u-nia negósiu ho lalais”, nia relata.
Ho lukru kada fulan ne’ebé Anastacia hetan, nia selu oan sira-ninia eskola, oan primeiru tinan oin sei akaba nia estudu iha IOB no tolu seluk sei eskola iha Canossa. Aleinde ne’e, selu mós membru na’in-rua ne’ebé apoia nia. Kada fulan ema ida hetan $150.
Liuhusi negósiu ne’e halo, Anastacia sai na’in ba empreza Viqueque Balarawain (VIQBA) ne’ebé eziste ona iha tinan barak.
Haree ba apoiu ne’ebé fó, Prezidente ACCCTO, Kathleen Gonçalves, dehan asosiasaun tulun ona empreza feto timoroan hamutuk 10. Tanba iha fundu hamutuk rihun $12 ne’ebé ACCCTO hetan husi Governu atu tulun sira-nia negósiu.
“Fundu sira ne’ebé ita apoia ne’e la fó osan direta ba sira, maibé ita fó ekipamentu saida maka sira presiza bazeia ba proposta ne’ebé sira husu. Hanesan iha empreza VIQBA ita apoiu fasilidade halo dosi nian atu reforsa liután negósiu ne’ebé empreza ne’e halo”, dehan.
Jornalista: Tomé Amado
Editora: Maria Auxiliadora
