iklan

EKONOMIA, HEADLINE

MAPPF no CALIP kontinua halo reabilitasaun ba plantasaun kafé 

MAPPF no CALIP kontinua halo reabilitasaun ba plantasaun kafé 

Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), realiza ekontru ho ekipa task force ba planu dezevolvimentu setór kafé tinan 2019-2030, iha salaun MAPPF Díli, kinta (31/07). Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 31 Jullu 2025 (TATOLI) – Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF) hamutuk ho Coffee and Agroforestry Livelihood Improvement Project (CALIP) kontinua halo esforsu hodi reabilita plantasaun kafé, liuhusi taks force meeting ba-dahaat nian, hodi diskute kona-ba estratéjia atu hasa’e produsaun kafé iha rai-laran.

CALIP nu’udar projetu ne’ebé hetan apoiu husi Banku Aziátiku ba Dezenvolvimentu (BAD), ho objetivu mak atu hadi’a kondisaun moris kefekultór sira no estimula dezenvolvimentu sustentavel liuhusi prátika agrofloresta. Projetu ne’e mós foka ba aspetu produsaun, prosesamentu, no komersializasaun kafé, tanba kafé mak produtu esportasaun orgániku ne’ebé importante ba Timor-Leste.

Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), realiza ekontru ho ekipa task force ba planu dezevolvimentu setór kafé tinan 2019-2030, iha salaun MAPPF Díli, kinta (31/07). Imajen Tatoli/Francisco Sony

“Kafé ne’e produtu úniku ne’ebé ita halo esportasaun, tanba Timór nia kafé ne’e orgániku. Maibé produsaun kafé kada tinan menus ba beibeik, tanba agrikultór sira laiha kapasidade finanseira halo serbisu ho di’ak”, Diretór-Jerál Floresta, Kafé no Planta Industriál, Martinho Laurentino Soares, hateten iha Komoro.

Tanba ne’e, liuhusi enkontru ne’e konvida parseiru sira ne’ebé iha osan atu ajuda Governu hodi hasa’e produsaun kafé. Projetu CALIP nia finansiamentu mai husi BAD, ho apoiu husi Governu Japaun no koordena ho MAPPF hodi implementa atividade hamutuk ho agrikultór sira.

Martinho Laurentino salienta “apoiu husi parseiru sira ne’e importante atu hasa’e produtividade kafé iha rai-laran. Tanba kafé nu’udar setór ida ne’ebé tenke tau atensaun no nia mós kontribui reseita ba Estadu”.

“Antes ne’e, ita iha plantasaun kafé iha Timór laran iha ektare rihun 60. Maibé, foin lalais BAD halo fali levantamentu dadus ba kafé iha de’it rihun 50-resin. Ne’e hatudu katak plantasaun kafé barak abandonada, tanba kafé rasik ne’e ladún fó benefísiu ba agrikultór sira, entaun sira tesi tiha”, relasa.

CALIP sei hanorin kafekultór sira kona-ba téknika reabilitasaun no jestaun ba kafé hodi hasa’e fali produsaun, no fó benefísiu diretu ba komunidade. Timor-Leste prepara an atu tama ofisialmente ba ASEAN no kafé mak produtu ida ne’ebé iha sei iha poténsia bá merkadu internasionál.

Jestór ba Projetu CALIP, Xisto Martins. Foto/Francisco Sony

Jestór ba Projetu CALIP, Xisto Martins, hateten projetu ne’e nu’udar pilotu husi planu estratéjiku nasionál dezenvolvimentu setór kafé Timor-Leste 2019-2023. “Ita implementa hodi haree ba ninia pontu importante sira ne’ebé tau iha planu nasionál, hanesan hasa’e produtividade kafé, kualidade kafé no ligasaun ba merkadu”, salienta.

Projetu ne’e mós halo atividade reabilitasaun kafé, liuhusi tesi kafé tuan atu hetan sanak foun. Promove mós jestaun ai-horis sira seluk ne’ebé apoia produsaun kafé, no analiza rai ho poténsia ba espansaun plantasaun iha futuru.

Iha tinan kotuk, Governu aloka millaun $3 ba reabilitasaun kafé ektare rihun 8. CALIP mós hetan millaun $3 ba serbisu reabilitasaun ba kafé hanesan projetu pilotu. Atividade ne’e realiza iha munisípiu Ainaru, Ermera, Bobonaru, Manufahi, Likisá no Aileu, inklui formasaun, peskiza ba variedade kafé no halo reabilitasaun kafé iha área besik ektare 500.

Jornalista: Arminda Fonseca

Editora: Maria Auxiliadora

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!